Alles over Blauwhuis
FrieslandWonderland Fries Nederlands

Alles over Blauwhuis

Blauwhuis

Blauwhuis is met 591 inwoners een klein, maar levendig dorp. Ieder jaar worden hier volop activiteiten georganiseerd. Zo vieren de Blauwhústers al sinds 1968 ieder jaar carnaval en staan in de zomer de jaarlijkse tuinfeesten in de pastorietuin op de agenda. Het dorp ligt aan de rand van een aantal meren en is daardoor een geliefde woonplaats voor watersportliefhebbers. Een gezellig en betrokken dorp, vlak onder de rook van Bolsward.

Geschiedenis
Het dorp Blauwhuis dankt haar naam aan een polderhuis met opvallende blauwe dakpannen. Dit polderhuis werd rond 1640 gebouwd op de plek waar vroeger een meer lag. Dit Sensmeer werd in 1632 drooggelegd en bewoonbaar gemaakt. Het gebouw kreeg al snel de naam Het Blauwhuis. Iedere zondag werd hier de Katholieke eredienst gehouden. Steeds meer katholieke burgers bouwden hun huis rondom Het Blauwhuis, waardoor een dorp ontstond. Pas in 1948 kreeg Blauwhuis officieel een dorpsstatus.

Bezienswaardigheden
De Sint Vituskerk in het centrum van het dorp is al vanaf grote afstand te zien. Deze kerk werd in 1868 gebouwd, omdat Het Blauwhuis te klein werd. De Sint Vituskerk is één van de belangrijkste bezienswaardigheden van het dorp. Het prachtige interieur trekt jaarlijks vele bezoekers. Niet voor niets werden de kerk en de begraafplaats in 1999 door de Stichting Kultuer en Toerisme yn Fryslân benoemd tot "Monument van de Maand".
In Blauwhuis spelen paarden een belangrijke rol. Vroeger werden ze door de inwoners gebruikt voor het werk op het land en als vervoermiddel. De dieren werden ook gebruikt voor ontspanning. Kasteleins organiseerden bijvoorbeeld renwedstrijden tijdens de kermis in het dorp. Tegenwoordig wordt nog ieder jaar de Blauhúster Merke gehouden. Een optocht van praalwagens, muziek in de feesttent en natuurlijk de Friese Paardenfokdag. Midden in het dorp staat een standbeeld van een Fries paardenveulen. Dit kunstwerk symboliseert de sterke band tussen mens en paard in het dorp.

Wonen en leven
Blauwhuis heeft erg goede dorpsvoorzieningen. Kinderen kunnen in het eigen dorp naar school. Het dorp heeft een peuterspeelzaal "It Protternêst" en basisschool St. Gregorius. Ook ouderen kunnen in het dorp blijven wonen. Zorgcentrum Teatskehús biedt zorg op maat voor iedereen die dat nodig heeft. Voor winkels zijn de inwoners aangewezen op Bolsward. Blauwhuis heeft een erg actief verenigingsleven. Het dorp beschikt over een eigen sportzaal, een jeugdhuis en een sportveld. Daarnaast heeft Blauwhuis een eigen fanfare.

© Gemeente Sudwest Fryslân

Historie van Blauwhuis

Blauwhuis is een jong streekdorp aan de Hemdijk dat pas in 1950 de status van dorp kreeg. Toen was het al veel uitgestrekter dan veel oude dorpen in de omgeving. De oorsprong van de nederzetting is het met blauwe pannen gedekte polderhuis van het in 1632 drooggemalen Sensmeer. In dit polderhuis vestigde zich in 1651 een priester. Hij trok mensen aan die het oude geloof trouw waren gebleven, waardoor vrij spoedig een rooms-katholieke gemeenschap rond het blauwe huis groeide.

Van de grietenijkaart in de atlas van Schotanus uit 1716 blijkt dat zich toen aan de westelijke marge van Wymbritseradiel reeds een aanzienlijke buurt had gevormd. De drooggemalen Sensmeer en Atzebuurstermeer ten zuiden van de Hemdijk staan ook aangegeven. Blauwhuis werd een rooms-katholieke enclave, maar in nabijgelegen dorpen Greonterp, Dedgum en Hieslum waren de rooms-katholieken ook goed vertegenwoordigd.

Het was aan het einde van de 18de eeuw al een behoorlijke nederzetting. Het noordelijke gedeelte van de nederzetting behoorde tot Wolsum in Wymbritseradiel en het zuidelijke deel tot Greonterp in Wûnseradiel. Toch werd het in de Tegenwoordige Staat van Friesland noch zelfstandig, noch bij deze dorpen vermeld. Bij de beschrijving van de Hemdijk wordt de buurschap alleen genoemd. Op de kaart van Eekhoff uit 1851 blijkt dat de buurt was gegroeid en dat Blauwhuis een kerk bezat.

De groei kwam er pas echt in gedurende het einde van de 19de eeuw. Toen richtten de Blauwhuisters een triomfalistische kerk op. Het werd een kloeke kruisbasiliek met een hoge toren die het dorp een karakteristiek silhouet verschaft. Het werd in 1868/71 de eerste neogotische kerk die de beroemde bouwmeester Petrus Cuypers in Friesland bouwde. De kerk heeft onder de kruisribgewelven op een alternerend stelsel van kolommen en pijlers een kleurige, oorspronkelijke inrichting. Op het kerkhof zijn, naast een calvariegroep, vele interessante grafmonumenten te vinden. Na de kerkbouw ontwikkelde Blauwhuis zich tot een volwaardige nederzetting met onder meer een school en een bejaardenhuis.

Tekst: © NoordBoek - Peter Karstkarel • Foto: © Marica van der Meer