Alles over Brantgum
FrieslandWonderland Fries Nederlands

Alles over Brantgum

Brantgum

Het terpdorp Brantgum ligt in het uitgestrekte kleigebied ten noordwesten van Dokkum. Het dorp heeft een kenmerkende radiale vorm met de kerk in het midden. De oude ringweg is zelfs nog te herkennen. In 1853 werd over de terp de nieuwe weg van Holwerd naar Dokkum aangelegd.
Brantgum vormt een eenheid met de terpdorpen Foudgum en Waaxens. De drie dorpen hebben gezamenlijk een Vereniging voor Dorpsbelang. De oude school fungeert als gemeenschappelijk dorpshuis.

Archeologische vondsten tonen aan dat hier al mensen woonden aan het begin van onze jaartelling. De twaalfde-eeuwse kerk heeft in de noordelijke muur schitterende Romaanse versieringen van tufsteen.
Ook de moeite waard is het standbeeld van de beroemdste inwoner van Brantgum, de schilder Ids Wiersma. Hij schilderde voornamelijk Friese landschappen en het boerenleven en tekende zelfs voor het koninklijk huis. Ter ere van zijn werk is er op de dorpsvlag een gouden penseel afgebeeld. De plaatselijke school en hoofdstraat zijn naar hem vernoemd.

Ten noorden en oosten van het dorp loopt nog de oude, ongeasfalteerde weg van Holwerd naar Dokkum, die nu een prachtige wandelroute vormt. Door de weidse groene greiden kunt u een wandeling maken naar de fraaie terpdorpen Waaxens en Foudgum.
Op een steenworp afstand ligt het Werelderfgoed Waddenzee met haar fraaie natuur. Vanaf de pier van het nabijgelegen Holwerd kunt u de boot nemen voor een dagje Ameland. Een paar kilometer naar het zuidoosten ligt het unieke vestingstadje Dokkum.

© Doarpswurk

Historie van Brantgum

Brantgum is een kenmerkende radiale terp die al enkele eeuwen voor onze jaartelling op een kwelderwal is ontstaan. Het zou het ideale terpdorp zijn geweest als niet de doorgaande route tussen Dokkum en Holwerd in 1853 over deze terp zou zijn getrokken waardoor de terpstructuur in tweeën werd gedeeld. Daarvoor ging de route langs de Heemstraweg ten noorden van het dorp.

De bebouwing, ook de naoorlogse, ligt vrijwel geheel gericht op de ringweg. Daarvoor had het dorp een vrij lange en ingewikkelde waterverbinding via Foudgum naar de Ee en het achterland. De agrarische bebouwing is voornamelijk ten zuidwesten van de inmiddels verbrede, doorgaande route te vinden. Aan die zijde is de terp aan het einde van de 19de eeuw het sterkst afgegraven. De woningen staan vooral in de noordoostelijke part van het dorp, waartussen enkele notabele woningen met een middengang. Aan de Roosterwei staat de in de jaren-1870 gebouwde dorpsschool met onderwijzerswoning. Langs de Ringwei heeft sinds het begin van de 20ste eeuw verdichting plaatsgevonden, tot in de naoorlogse periode met volkshuisvesting aan de Ringwei en in de jaren tachtig aan de daarachter liggende Stimhûsstrjitte.

De dorpskerk staat nagenoeg in het midden van de ronde terp; de weg scheert er nu aan de oostzijde langs. De romaanse dorpskerk is in de 12de eeuw gebouwd van tufsteen. De tufsteenmuren zijn in de westelijke traveeën zichtbaar, aan de noordzijde met een vrij compleet rondboogfries. Dat werd pas duidelijk toen bij een restauratie de in 1876/’77 aangebrachte pleisterlaag weer werd verwijderd. In de 15de eeuw is de kerk met een travee uitgebreid en de oostelijke koorpartij kwam vlak voor het midden van de 16de eeuw tot stand. Omstreeks die tijd zullen ook de spitsboogvensters en de steunberen zijn aangebracht. De in de westelijke partij opgenomen toren met ingesnoerde spits kwam gelijktijdig met de bepleistering in 1877 tot stand. Hij heeft in elke geleding verdiepte gevelvakken die bij de hoogste geleding met keperfriezen worden gedekt.

Tekst: © NoordBoek - Peter Karstkarel • Foto: © FrieslandWonderland