FrieslandWonderland
NederlandsFriesDuitsEngels

Alles over Broek

Broek

Broek

Broek in twee helften

Ongeveer 750 jaar terug kwamen de eerste bewoners in Broek, waarschijnlijk uit de omgeving van Sneek. Ze vonden bij Broek een veenstroompje dat ze uitdiepten en verbreedden tot een vaart. Daar bouwden ze hun huizen op de wal, ongeveer even ver uit elkaar.

Wie door Broek rijdt (of nog beter: vaart), waant zich in een andere tijd. Tussen het groen liggen de oude boerderijen, het kleine kerkje en de klokkenstoel langs de Broekstervaart.

Broek bestaat trouwens uit twee afzonderlijke delen - Broek-Noord en Broek-Zuid - waarbij je niet rechtstreeks van de ene helft naar de andere helft kunt rijden; je moet altijd via Joure. Dat klinkt raar, maar als u zich bedenkt dat vroeger niet de weg, maar het water de twee helften met elkaar verbond, wordt het allemaal iets logischer.

© VVV/ANWB Langweer-Joure

Historie van Broek

Broek is een vaartdorp aan de Noordbroekstervaart dat vooral vanaf het water goed is te beleven. Al zijn er aan beide zijden van de bebouwing veel later wegen gekomen voor de verbindingen over land. De vaart is via de Zijlroede en de vaart Noorderoudeweg verbonden met Joure en het waterwegennet van Friesland. Het vormde eeuwenlang, tot diep in de 19de eeuw, de enige ontsluiting.

Op de grietenijkaart van Doniawerstal in de atlas van Schotanus uit 1718 is geen enkele wegverbinding ingetekend. Op de kaart in de atlas van Eekhoff uit het midden van de 19de eeuw geeft een onregelmatige stippellijn bij de oostelijke bebouwing een pad aan dat naar Joure in Haskerland leidde.

De Tegenwoordige Staat van Friesland meldde in 1788 niet veel over Broek: ‘een Dorp met eene Kerk en stompen toren, bestaande uit verscheiden plaatsen en huizen, gelegen ten Oosten van de Jouwster vaart en ten Zuiden van Goingaryp. […] in ’t zelve zyn in ’t geheel maar zeventien boerehuisgezinnen.’

Aan de zuidoostzijde van het dorp nabij de hoek waar de vaart in de Zijlroede uitkomt staat de dorpskerk op een enigszins verhoogd kerkhof. Het is een zaalkerkje dat in 1913 in vrij zakelijke stijl is gebouwd. De gevelsteen uit 1694 is waarschijnlijk afkomstig uit een vorige kerk. Het gebouw heeft vensters met glas-inlood, een driezijdige sluiting, portaal en een achtzijdig geveltorentje met een koepeldak. Achter de kerk staat op het kleine en zeer verzorgde kerkhof aan de vaart een witgeschilderde klokkenstoel met een helmdak. De luidklok is in 1600 door Hendrik Wegewaert gegoten.

Aan de westzijde Noordbroekstervaart zijn meest ruim uit elkaar staande boerderijen te vinden. Aan de oostzijde, met directe wegverbinding met Joure bestaat een menging van woningen en (woon)boerderijen. Aan deze zijde is veel bebouwing vernieuwd en zijn nieuwe woningen gebouwd, waardoor een compacte buurt is gevormd. Ten zuiden van de Zijlroede loopt de agrarische bebouwing door langs de grotendeels gedempte Broekster Kerkvaart: Broek-Zuid.

Tekst: © NoordBoek - Peter Karstkarel • Foto: © FrieslandWonderland

Canon van Broek

Voor historische canons van meer Friese dorpen steden gaat u naar de website www.dorpscanon.nl

Tijdperk:

Prehistorie (Tot 3000 v.Chr.)

Categorie:

Landschap & Geologie

© Zelf getekend door J.vd Vaart

Ontstaan van Broek als veenontginning

Broek mag zich een bijzonder dorp noemen. Een vaar(t)-dorp. In de vorm is nog de structuur te herkennen van de middeleeuwse ontginning. 

Het dorpsgebied is een combinatie van een bebo

...

Tijdperk:

Prehistorie (Tot 3000 v.Chr.)

Categorie:

Cultuur

© Bauke Folkertsma

Gedicht over de Broekstervaart

Twee gedichten over de Broekstervaart, van resp. Pieter Jelles Troelstra en Marije Roorda.

Broeksterfeart, wat bist dochs moai,
As’t dêr leist yn sêfte slomme,
Fan dat rûzjend grien

...

Tijdperk:

Wederopbouw & Koude Oorlog (1946-2000)

Categorie:

Sport

© J.vd Vaart

IJsclub Súdwide

Broek heeft een ijsclub die legendarisch is geweest vanwege het vaak als eerste organiseren van kortebaanwedstrijden.

...

Tijdperk:

Vroegmoderne tijd (1600-1800)

Categorie:

Gebeurtenis

©

Spaanse Boeven gevangen onder de kerktoren

In de begin periode van de 80-jarige oorlog zwierven er groepen Spanjaarden rond in het noorden. Vanuit Steenwijk trokken ze ook Friesland in en op een keer bereikten ze ook ons dorp. Er was op gereke

...

Tijdperk:

Vroegmoderne tijd (1600-1800)

Categorie:

Kerk & Religie

© Jacobus Stellingwerf, 1720 (Tresoar)

Klokkenroof

De Nederlandstalige tekst volg binnenkort.

...

Tijdperk:

Wederopbouw & Koude Oorlog (1946-2000)

Categorie:

Veeteelt

© ansichtkaart eigen verzameling

Melkboot

De economische basis van Broek was eertijds de melkveehouderij. Het aantal bedrijven in het dorp bedroeg zo’n 30. Het merendeel bestond uit  "komelkerijen". Kleine bedrijfjes met een paar koeie

...

Tijdperk:

Interbellum (1918-1940)

Categorie:

Landschap & Geologie

© oude ansichtkaart uit eigen verzameling

Melkboot Broek, levensader der economie

Voor de ruilverkaveling was Broek een levendig dorp met veel activiteiten op de Broekstervaart. Eén van de meest frequente activiteiten was de melkvaart. Dankzij die melkvaart en de economische betek

...

Tijdperk:

Begin van de twintigste eeuw (1900-1918)

Categorie:

Overlevering

© familie Hoekstra

Kopziekte

Nederlandstalige tekst volgt. 

...

Webshop

Mogelijk hebben de volgende produkten uit onze webshop ook uw interesse. Deze produkten worden u aangeboden in samenwerking met diverse uitgeverijen, erfgoedinstellingen en fotografen.

Categorie:

Nieuwe encyclopedie van Fryslân

Nieuwe encyclopedie van Fryslân

De Nieuwe Encyclopedie van Fryslân is een onmisbare aanvulling in de boekenkast voor iedereen die gek is van Fryslân en meer wil weten van deze provincie. Op 15 september 2016 verscheen de vier

... lees meer

Prijs: € 125,00