Alles over Cornwerd
FrieslandWonderland Fries Nederlands

Alles over Cornwerd

Cornwerd

Het dorpje Cornwerd, circa tachtig inwoners, ligt tegen de voormalige Zuiderzeedijk aan. De Afsluitdijk ligt zo dichtbij dat Amsterdam maar een flink uur rijden is. De kerk vormt al zo’n negen eeuwen het centrum van het dorp. Maar door tal van verbouwingen heeft zij haar middeleeuwse karakter enigszins verloren. Cornwerd heeft een beschermd dorpsgezicht.

Geschiedenis
Het Fries Museum heeft een bijzonder bronzen paardje uit de eerste eeuw na Christus in zijn bezit. Dit bijzondere stuk is gevonden net ten zuiden van Cornwerd, in het buurtschap Sotterum. Mogelijk is het gebied dus al lang bewoond. De kerk staat op een terp. Zij dateert uit de 12de eeuw. Begin 20ste eeuw is het gebedshuis echter ingrijpend verbouwd. Architect Raadsma tekende voor een nieuwe ommetseling, die in 1916 door plaatselijk aannemer Roosjen werd uitgevoerd. In 1898 bouwde hij ook al de nieuwe toren van de kerk. Deze toren is niet alleen opvallend hoog, maar is ook opmerkelijk rijk versierd met lijstwerk en blokken van kunststeen.
De beroemdste inwoner van Cornwerd is dichter Obe Postma (1868 – 1963), die in zijn geboortedorp begraven ligt.

Bezienswaardigheden
Behalve de kerk, is ook de Cornwerdermolen iets ten zuiden van het dorp het bezichtigen waard. De poldermolen uit 1907 moest het waterschap Cornwerd droog houden. Deze polder ontstond door het samenvoegen van vijf kleinere polders. In het najaar van 1972 raakte de molen ernstig beschadigd door een zware storm. De molen raakte vervolgens in verval, maar werd in 1999 is gerestaureerd. Vandaag de dag staat de houten achtkant weer fier aan de oever van de Cornwerdervaart.

Wonen en leven
De inwoners van Cornwerd maken gebruik van de voorzieningen van ongeveer vier kilometer verderop gelegen Makkum. De dichtstbijzijnde ‘grote’ stad is Harlingen (twaalf kilometer).

© Gemeente Sudwest Fryslân

Historie van Cornwerd

Het kleine terpdorp Cornwerd, dat de status van beschermd dorpsgezicht heeft gekregen, ligt vlak achter de voormalige Zuiderzeedijk bij de Houwster Hoek rustig in het open landschap. Op voldoende afstand van de hectische verkeerslussen van de Kop van de Afsluitdijk. Het bestaat slechts uit een vriendelijke dubbele buurt met een pleinvormige verbreding die leidt naar de terp waar de kerk en de toren zich verheffen. Kerk en toren staan op een kaal kerkhof dat compleet omgrensd is door een ijzeren hek.

De kerk dateert oorspronkelijk uit de 12de eeuw maar kreeg in 1916 een nieuwe ommetseling. Die verbouwing is door architect F. Raadsma ontworpen en door de Cornwerder aannemer J. Roosjen uitgevoerd. De kerk bezit aardig glas-in-lood-werk in de rondboogvensters en grijs gesmoorde Lucas IJsbrandpannen op het dak. De relatief hoog oprijzende toren dateert uit 1898. L. Reitsma uit Witmarsum ontwierp de rijk met lijstwerk en blokken van kunststeen versierde toren en Roosjen was opnieuw de aannemer. De bekroning bestaat uit een toef siersmeedwerk met afhangende bloemen. Cornwerd is het geboortedorp van Obe Postma (1868-1963), de fijnzinnige dichter van het Friese landschap. Hij ligt hier begraven. In het gedicht Hous-ter Herne (Houwster Hoek) beschrijft Postma zijn gelukkige jeugdjaren:

‘O boartersplak yn blide bernedagen,
Do herne oan "e igge fan ’e see,
Wat lok wâlt op yn ’t swiet te-binnen-bringen
Fan ’t noflik boartsjen op dyn fredich stee.’

‘O speelplek in de blijde kinderdagen,
Jij uitham aan de oever van de zee,
Hoeveel geluk welt op in ’t zoet herinneren
Van ’t zalig spelen op je vredig stee.’

Ten zuiden van Cornwerd ligt de buurschap Sotterum achter de Dijksloot. De bebouwing bestaat uit een paar huizen en boerderijen. Hier is een opmerkelijke archeologische vondst gedaan: een bronzen paardje uit de 1ste eeuw na Christus dat nu de trots is van de klassieke collectie van het Fries Museum in Leeuwarden.

Tekst: © NoordBoek - Peter Karstkarel • Foto: © FrieslandWonderland