Alles over Dedgum
FrieslandWonderland Fries Nederlands

Alles over Dedgum

Dedgum

Alhoewel beide plaatsen op ruim veertig kilometer afstand van elkaar liggen, is de oude kerkpoort van de kerk uit Dedgum in Leeuwarden te bezichtigen. Met de sloop van de kerk in 1889 werd de poort naar het Fries Museum overgebracht. Gelukkig hebben de honderd inwoners al weer jaren een nieuw gebedshuis.

Geschiedenis
Wie nu op de landkaart kijkt, trekt niet meteen de conclusie dat Dedgum lange tijd sterk onder invloed stond van het water. Het terpdorp van weleer ligt immers te midden van uitgestrekte landerijen. Tot 1634 lag het echter ingesloten tussen het toen drooggelegde Sensmeer en de Workumertrekvaart.

Bezienswaardigheden
Midden in het dorp, op de terp, stond lange tijd een grote 13de eeuwse kerk. Deze is op oude foto’s nog te bewonderen. In 1889 werd het bouwwerk vervangen door de huidige kerk. De rijk versierde toegangspoort van het oorspronkelijke gebedshuis is indertijd overgebracht naar het Fries Museum in Leeuwarden.

Wonen en leven
Inwoners van Dedgum zijn nauw betrokken bij de activiteiten in buurdorp Parrega. Ze maken gebruik van dorpshuis, jeugdhonk, peuterspeelzaal en basisschool De Paadwizer.

© Gemeente Sudwest Fryslân

Historie van Dedgum

Dedgum is een terpdorp waarvan de omtrek van de oorspronkelijke ronde terp nog in het landschap is te herkennen. Deddingaheem komt in 855 voor het eerst in de bronnen voor.

Het dorp ligt tussen de Workumer Trekvaart en de in 1634 drooggemalen Sensmeer. Het omringende landschap van laaggelegen weiden heeft zijn weerslag op het dorp gehad, de bebouwing heeft een voornamelijk agrarisch karakter met relatief veel boerderijen. Aan de noordelijke zijde staan restanten van een waterbuurt aan de vaart en verder noordelijk ligt de agrarische buurschap Arkum van enkele grote boerderijen op een eveneens afgegraven terp. Op Ysgum in het zuiden, vroeger ook een terpbuurtje, staat nog slechts één boerderij.

Het dorpsgebied is verder klein. De huizen en boerderijen lijken in buurten in het noorden en het zuiden gegroepeerd te zijn, nabij de kerk is het opener. De terp met kerk is scherp afgegraven, wat vooral aan de zuidzijde is te ervaren. Daar staat op een keermuur een fraai ijzeren hek om het kerkhof. Er stond een flinke 13de-eeuwse kerk met een halfrond koor en een zadeldaktoren, waar nog een foto van is bewaard. Maar deze kerk is in 1889 vervangen door een nieuw kerkgebouw. De fraaie poort is toen naar het pas gestichte Fries Museum in Leeuwarden overgebracht, maar de gesneden banken zijn weggedaan.

De nieuwe kerk is ontworpen door Jan van Reenen, de architect die de toren van Schettens en vermoedelijk ook de kerk met toren van Hemelum heeft getekend. Het is een flinke kerk met een schip van vier rondbogige venstervakken diep en een driezijdig gesloten koor. De slanke, hoge toren is opmerkelijk goed verzorgd met verlevendigende nissen in de onderste geledingen, uurwerkplaten, galmgaten en een gedetailleerde kroonlijst waarop de ingesnoerde naaldspits rust. Voorheen was een aanzienlijk deel van de bevolking hier rooms-katholiek, in het midden van de 19de eeuw nog 62%. Dat is totaal veranderd, kennelijk omdat de rooms-katholieken naar het nabije Blauwhuis zijn getrokken.

Tekst: © NoordBoek - Peter Karstkarel • Foto: © Marica van der Meer