Alles over Deinum
FrieslandWonderland Fries Nederlands

Alles over Deinum

Deinum

Deinum is een fraai terpdorp in de Greidhoeke, dat is ontstaan op een kwelderwal aan de voormalige Middelzee. Met de trein is het maar een paar minuten naar Leeuwarden.
De kerk van Deinum is in de verre omtrek herkenbaar aan de ‘sipel op ‘e toer’ (Fries voor ‘ui op de toren’). Tot de vijftiende eeuw was het een rooms katholieke kerk; daarna werd het een protestantse kerk. Volgens een legende gooiden twee zusters appels vanuit de toren naar beneden. Op de plekken waar de appels terecht kwamen werden huizen gebouwd. Dit leverde vroeger de bijnaam ‘het doolhof van Fryslân’ op. De knusse straatjes zijn nog steeds aanwezig in Deinum.

Uniek is de Sint Janswei. Deze oude ringweg werd vroeger gebruikt voor processies tijdens de Sint Jansdag. U kunt een prachtige rondwandeling maken over deze ringweg. Bijzonder is dat een groot stuk land binnen de ring nog steeds onbebouwd is.
Het schoolplatenmuseum van Piet Heeringa, gevestigd in een stolpboerderij aan de Sint Janswei, is geopend op afspraak.

Langs het Deinumer Rak loopt een mooi fietspad richting Ritsumasyl, dat ligt op een kruispunt van waterwegen. Het is ook bereikbaar via It Holt en de Hegedyk. Die route voert vlak langs een minicamping, die ideaal is voor mensen die wat langer willen genieten van de mooie omgeving.
Vanuit Deinum kunt u ook een Swalkrûte lopen door het weidse boerenland van de Greidhoeke. Via klaphekjes loopt u langs de pittoreske terpdorpen Blessum en Boksum. Terug in Deinum kunt u eten en drinken in "It Holt’ en genieten van de stilte om u heen.
Vissers kunnen hun hengel uitwerpen op een speciale vissteiger aan het van Harinxmakanaal.

© Doarpswurk

Historie van Deinum

Deinum is een terpdorp dat enkele eeuwen voor het begin van de jaartelling op een kwelderrug ten westen van de Middelzee is ontstaan. De radiale structuur van de terp is goed bewaard gebleven en te ervaren vanaf de nog aanwezige ringweg, de Sint-Janswei, vóór de Hervorming de processieweg op Sint-Jansdag.

Aan deze ringweg is een verscheidenheid aan bebouwing te vinden. Hoewel in beschrijvingen uit vroegere eeuwen steeds gemeld wordt dat Deinum een dorp is van schapen- en varkensslagers, staat aan de Sint-Janswei ook een pand dat wijst op andere handel, een neoclassicistisch pand uit het midden van de 19de eeuw met een kaaszolder met halfronde vensters. Aan de ringweg staan een groot pand van een voormalige kuiperij met directiewoning en een boerderij met een voorhuis in vernieuwingsstijl. Het dorp was sinds de 17de eeuw uitstekend ontsloten; het kwam toen vrijwel op de oever van de Harlingertrekvaart te liggen. Daar kwam dan ook een inmiddels verdwenen buiten Welgelegen tot stand. Aan het einde van de 19de eeuw is een deel van de terp afgegraven, vooral aan de westelijke zijde, waar nu onder meer nog een open kamp land ligt.

Het aanzienlijke terprestant is het hoge podium van de kerk. De Tegenwoordige Staat van Friesland meldde in 1786: ‘Dit dorp pronkt met een schoone groote kerk en kloktoren van een byzonder maaksel, rondsom voorzien met huizen.’ Het bijzondere maaksel is de ‘sipel op ’e toer’, de uivormige torenbekroning, waar zelfs liedjes over worden gezongen. De kerk is toegewijd aan Sint-Jan de Doper. Zij is oorspronkelijk een laat-romaans bouwwerk uit de 13de eeuw, dat vaak is vergroot en gewijzigd: aan de oostzijde kwam een vijfzijdig gesloten koor. De toren dateert van 1550/’67. De uivormige spits met hoekpinakels kwam, na de Hervorming, in 1589 tot stand. De kerk herbergt een collectie grafzerken van excellente kwaliteit.

Ten noordoosten van Deinum ligt aan weerszijden van het Zijlsterrak, een deel van de Harlingertrekvaart, de buurt Ritsumazijl, die gedeeltelijk bij Marssum hoort.

Tekst: © NoordBoek - Peter Karstkarel • Foto: © FrieslandWonderland