Alles over Eagum
FrieslandWonderland Fries Nederlands

Alles over Eagum

Eagum

De dorpjes Eagum, Friens en Idaerd behoren tot de kleinste in Mid-Fryslân.

Eagum lijkt met zo’n 25 inwoners, verdeeld over 6 boerderijen, niet meer dan een stipje op de kaart. Echter, naast de zadeldaktoren van de kerk staat op een steentje het volgende vers geschreven: ‘Eagum leit mids yn’e wrâld, trije trêden fan de toer, dêr is it middelpuntsje, en dy’t it net leauwe wol, kin it neitrêdsje’ (Eagum is het middelpunt van de wereld, namelijk op drie stappen van de toren en wie het niet gelooft, meet het maar na).

Ook in het dorpje Idaerd treft u een kerk aan met een voor de streek en provincie typische zadeldaktoren. De toren is uit de 16e eeuw, de kerk zelf is echter van latere datum, nl. 1774. Evenals buurdorp Jirnsum, lag ook Friens vroeger aan de Middelzee en was gebouwd op een hoge terp. Op deze terp stond een stins die van 1620 tot 1849 bewoond werd door de adellijke families van Sytzama en van Beslinga. In die tijd strekte het grondgebied van Friens zich uit van Jirnsum tot Reduzum De stins is helaas afgebroken, maar in de omgeving zijn nog steeds veel grote boerderijen te vinden. In de kerk herinneren rouwborden, rijk bewerkte grafstenen en grafkelders op het kerkhof aan de vroegere adel.

© VVV Mid Fryslân

Historie van Eagum

Eagum, in het Nederlands fout gespeld als Aegum is een van de kleinste dorpen van Friesland. Het is een terpdorp ten zuiden van het in 1833 drooggemalen Groote Wargastermeer. Het is met een korte opvaart verbonden met het Eagumerdiep, een breed vaarwater van Leeuwarden naar Grou. Volgens verschillende beschijvingen uit vorige eeuwen zouden er enkele staten hebben gestaan, Idsinga en Hottingawier, de laatste vrij ver ten zuidwesten van de terp. Op de grietenijkaart uit het midden van 19de eeuw staan rondom de kerkterp een viertal grote boerderijen Groot en Klein Haringa, Brandinga en Rollema.

Het had door de ligging aan een druk vaarwater potenties, maar het bleef een kleine agrarische nederzetting. Er kan zelfs nauwelijks gesproken worden van een nederzetting omdat Eagum geen dorpskom heeft. Als kern doet het hoge met oude elzen omzoomde kerkhof met een opvallende, eenzame toren zijn best. De kerk voor de weinige bewoners van Eagum heeft het nog tot 1838 uitgehouden. Nog geen eeuw eerder, in 1777, was zij vernieuwd en verving zij de aan de Heilige Nicolaas gewijde middeleeuwse kerk. De kleurige gedenksteen vertelt dat de zevenjarige Cornelis Arent van Scheltinga in dat jaar de eerste steen heeft gelegd. Hij was het zoontje van de grietman van Idaarderadeel. De kleine gemeenschap heeft het onderhoud van de kerk niet kunnen volhouden. Die werd daarom, compleet met kansel, kraak en banken, in 1838 verkocht en afgebroken. De toren is gehandhaafd. Ook het kerkhof bleef, maar de andere gedeelten van de terp zijn afgegraven en de vruchtbare aarde werd onder de Eagumer boeren verdeeld. De toren kan dateren uit omstreeks 1300, maar dat is met de in 1888 aangebrachte pleisterlaag – met schijnvoegen die blokken suggereren – aan de buitenzijde niet te controleren. Aan de oostzijde waar de kerk stond, zit een fraaie deur in een zware omlijsting van pleister in hol-bol profiel. Het verhaal gaat dat de toren bij het middelpunt van de wereld ligt.

Tekst: © NoordBoek - Peter Karstkarel • Foto: © FrieslandWonderland