Alles over Exmorra
FrieslandWonderland Fries Nederlands

Alles over Exmorra

Exmorra

Tussen Makkum en Bolsward ligt het terpdorp Exmorra. Van oorsprong een vissersdorp, te midden van vele plassen en meren. Vandaag de dag herinnert alleen het vaartje ten noorden van het dorp nog aan deze tijd. Exmorra telt zo’n vierhonderdvijftig inwoners.

Geschiedenis
Al in 845 komen we de naam Exmorra tegen in geschriften. Destijds was het in bezit van van een klooster in het Duitse Werden. Het dorp werd in die tijd omringd door vele vaarten en meertjes, waaronder het Kerkmeer en het Makkumermeer. De meeste inwoners verdienden de kost als visser. De meertjes zijn in de loop der tijd drooggelegd. Alleen de vaart langs het dorp bestaat nog en komt uit op de Makkumervaart.
De Romaanse Kerk uit begin 13de eeuw is één van de oudste bouwwerken in het dorp. Het godshuis heeft in de loop der eeuwen het nodige doorstaan. Zo blies een windhoos in 1836 de toren van de kerk. Tijdens een renovatie in de jaren ’60 stuitte men op oude 16de eeuwse muurschilderingen die schuilgingen onder het pleisterwerk. Ook ontdekte men oude romaanse vensters in de muren. Met de restauratie zijn deze elementen in ere hersteld. Naast de oude dorpskerk heeft Exmorra een Gereformeerde Kerk.

Bezienswaardigheden
Bij Glasblazerij "t Quakeltje kunt u prachtige glazen sculpturen bekijken en kopen. Verder is in een oud kerkje de Spintol, een nijverheidswinkeltje, gevestigd. De Johannes de Dooperkerk is elke zomer te bezichtigen. Bijzonder is de dorpskrant It Doarpsnijs, een krantje wat al ruim 45 jaar verschijnt. Jarenlang als weekblad, nu als maandblad.

Wonen en leven
Het kaatsveld is in de zomer de plek voor jong en oud. De dorpelingen kaatsen fanatiek bij KV Exmorra. Het dorp heeft één winkel en een snackbar. Voor voorzieningen zijn de dorpelingen aangewezen op Makkum of Bolsward.

© Gemeente Sudwest Fryslân

Historie van Exmorra

Exmorra is een terpdorp dat oorspronkelijk grotendeels werd omringd door vaarten, plassen en meren. Onder andere door het onmiddellijk ten westen aan de dorpskom grenzende kleine Kerkmeer en de verder westelijk van het dorp gelegen grote Koude of Makkumermeer. De binnenvisserij schijnt er dan ook te hebben gebloeid. De meren en plassen zijn drooggemalen en van de vaarten bestaat alleen nog het Exmorra vaartje dat van het noorden van het dorp naar de Makkumervaart loopt.

Buiten de terp met de kerk heeft het dorp zich ontwikkeld langs de wegen en paden die het dorp met de omgeving verbinden. Naar het oosten met Bolsward, naar het zuidwesten met Allingawier en verder Makkum en naar het noorden met de Exmorrazijl, waar een klein buurtje is ontstaan, en verder naar Schraard. Van de streekjes langs de wegen is vooral die naar het noorden monumentaal. Daar staat aan de oostzijde een korte streek met de gereformeerde kerk en aan de andere zijde een lange reeks van eenvoudige, onderling verwante dorpshuizen van de kenmerkende Friese drielingen, gele steentjes, die een prachtig ritme opleveren.

De oude dorpskerk ligt zuidelijker en iets achter de streekbebouwing. De kerk met zadeldaktoren dateert uit de eerste helft van de 13de eeuw. Bij de restauratie in 1963/’66 kwamen achter de pleisterlaag sporen van romaanse vensters tevoorschijn. Ze zijn in de noordmuur hersteld. Het koor bezit smalle spitsboogvensters. De kerk heeft sierlijk metselwerk van rood en geel baksteenmateriaal. De westelijke muur en toren zijn na een ramp herbouwd. In 1836 is de toren namelijk door een windhoos vernield.

Het dorp maakt deel uit van de Aldfaers Erf route, waarvan hier het Fries Landbouwmuseum, het dorpsschooltje annex grutterswinkel en het Jan Aukeshûske met een tentoonstelling over nuttige handwerken en een dorpsschoenmakerij kunnen worden bezocht. Het dorp heeft in de naoorlogse periode een bescheiden uitbreiding van enkele straten en hoven gekregen. Die is aan de westzijde en tamelijk diep gelegen, waarschijnlijk op de plaats van het voormalige Kerkmeer.

Tekst: © NoordBoek - Peter Karstkarel • Foto: © FrieslandWonderland