Alles over Foudgum
FrieslandWonderland Fries Nederlands

Alles over Foudgum

Foudgum

Het terpdorp Foudgum heeft veel overeenkomsten met de zusterdorpen Brantgum en Waaxens. In 1853 veranderde de oude terp van karakter door de aanleg van de nieuwe weg van Dokkum naar Holwerd.
De kerk, met dertiende-eeuwse toren, staat op een ruim vijf meter hoge terp. De oude ringweg rond de terp is nog te herkennen. Vanwege de vruchtbare en kostbare grond werd de terp in de negentiende eeuw voor een groot deel afgegraven. Tijdens een restauratie is de terp in oude glorie hersteld.

Zeer de moeite waard is de oude pastorie van Foudgum. Dit statige pand is volgens de muurankers gebouwd in 1723 en deels opgetrokken uit kloostermoppen. De bekende dichter François Haverschmidt was predikant in Foudgum en woonde in dit huis. Onder zijn pseudoniem Piet Paaltjens wist hij het grote publiek te veroveren met zijn gedichten. Hij is vooral bekend door zijn dichtbundel ‘Snikken en grimlachjes’. Ter nagedachtenis aan deze auteur staat naast de kerk een fraaie sculptuur, een opengeslagen boek ondersteund door een gebroken hart. De oude pastorie is in gebruik als “bêd en brochje” (Bed & Breakfast).

Uniek is de oude, ongeasfalteerde weg van Holwerd naar Dokkum, die ten noorden en oosten van het dorp loopt en een prachtige wandelroute vormt. Door de weidse groene greiden kunt u een wandeling maken naar de fraaie terpdorpen Waaxens en Brantgum. Vanaf de pier van het nabijgelegen Holwerd kunt u de boot nemen voor een dagje Ameland. Een paar kilometer naar het zuidoosten ligt het unieke vestingstadje Dokkum.

© Doarpswurk

Historie van Foudgum

Foudgum is een terpdorp dat waarschijnlijk voor het begin van de jaartelling gevormd is op een kwelderwal en dat in het begin van de 19de eeuw nog een ideale, onverstoorde radiale vorm bezat. Om de toen vrijwel onbebouwde terp liep een nagenoeg perfecte, ronde ringweg waar op regelmatige afstanden vier paden naar toe voerden. Deze ideale vorm is verstoord door de aanleg van de weg Dokkum-Holwerd die in het midden van de 19de eeuw vlak langs en bij verbetering een eeuw later zelfs over de zuidwestelijke terpzool werd gelegd.

Omdat de terp dun bebouwd bleef, konden in de laatste jaren van de 19de eeuw grote gedeelten worden afgegraven. Opmerkelijk is dat hier een eeuw later weer hoeken terp zijn aangevuld, een soort terprestauratie. Op de bijna zes meter hoge terptop staat de oorspronkelijk aan Maria gewijde dorpskerk, die omstreeks 1200 is gebouwd, maar waarvan slechts weinig resteert. Het oostelijke gedeelte van de toren dat ooit mede een westwerk voor de kerk vormde, herinnert nog aan de middeleeuwse periode. Deze toren die velerlei historische sporen vertoont, is in de 15de eeuw grotendeels herbouwd en toen ook verhoogd, in 1753 hersteld en in 1977 gerestaureerd. Er hangen klokken uit 1395 en 1732 (van Jan Nicolaas Derck) en het torenuurwerk dateert van 1640. De kerk bezit een vroeg-17de-eeuwse preekstoel en een kabinetorgel uit het derde kwart van de 18de eeuw.

Ten noordoosten van de kerk staat de pastorie. Die dateert volgens de muurankers uit 1723 en is niet meer als zodanig in gebruik. Het is een breed pand dat grotendeels is opgetrokken van kloostermoppen. Het heeft vleugels en een flink naar voren springende middenpartij met een verdieping met geveltop. Hier heeft van 1859 tot 1863 François HaverSchmidt gewoond, die nauwelijks als predikant, maar wel als romantisch dichter Piet Paaltjens naam heeft gemaakt. De overige bebouwing, burger- en arbeiderswoningen, staat vooral aan de oostelijke en noordelijke zijde van de ringweg. Boerderijen zijn vooral aan de zuidwestelijke kant te vinden.

Tekst: © NoordBoek - Peter Karstkarel • Foto: © FrieslandWonderland