Alles over Friens
FrieslandWonderland Fries Nederlands

Alles over Friens

Friens

De dorpjes Eagum, Friens en Idaerd behoren tot de kleinste in Mid-Fryslân.

Eagum lijkt met zo’n 25 inwoners, verdeeld over 6 boerderijen, niet meer dan een stipje op de kaart. Echter, naast de zadeldaktoren van de kerk staat op een steentje het volgende vers geschreven: ‘Eagum leit mids yn’e wrâld, trije trêden fan de toer, dêr is it middelpuntsje, en dy’t it net leauwe wol, kin it neitrêdsje’ (Eagum is het middelpunt van de wereld, namelijk op drie stappen van de toren en wie het niet gelooft, meet het maar na).

Ook in het dorpje Idaerd treft u een kerk aan met een voor de streek en provincie typische zadeldaktoren. De toren is uit de 16e eeuw, de kerk zelf is echter van latere datum, nl. 1774. Evenals buurdorp Jirnsum, lag ook Friens vroeger aan de Middelzee en was gebouwd op een hoge terp. Op deze terp stond een stins die van 1620 tot 1849 bewoond werd door de adellijke families van Sytzama en van Beslinga. In die tijd strekte het grondgebied van Friens zich uit van Jirnsum tot Reduzum De stins is helaas afgebroken, maar in de omgeving zijn nog steeds veel grote boerderijen te vinden. In de kerk herinneren rouwborden, rijk bewerkte grafstenen en grafkelders op het kerkhof aan de vroegere adel.

© VVV Mid Fryslân

Historie van Friens

Friens is een klein terpdorp in een opmerkelijk landschap. Het bestaat uit de deels afgegraven, hoge terp met de kerk, enkele bescheiden streekjes langs de Beslingadyk en Van Sytzamawei en verspreid liggende boerderijen. Friens ligt ten westen van het drukke Grou in de weidse graslanden tussen twee fraai door het landschap meanderende uitlopers van de Boarn naar de voormalige Middelzee: tussen het Zwin en de Moezel. Het laatste watertje dat nu in Raerd eindigt, vormde tot 1984 de grens tussen Idaarderadeel en Rauwerderhem. Het Zwin loopt naar het noorden richting Reduzum. Helemaal in het zuiden stroomt het brede water van de Kromme Grou.

De dorpsbebouwing ligt aan een oude dijk die de herenweg vormde van Leeuwarden naar Zwolle; de rijksstraatweg werd in 1826/’27 ten westen van het dorp aangelegd. Nu loopt de oude dijk voorbij het dorp dood. Ten noorden van Friens ligt de agrarische buurt Wilaard met enkele boerderijen.

Tot 1849 werd het kleine dorp gedomineerd door de zuidelijk van de kerk gelegen Beslingastate, in 1620 als buiten herbouwd en eeuwenlang bewoond door de familie Van Sytzama. ‘Eene schoone gelegenheid met graften en cingels omringd’ wordt het eind 18de eeuw genoemd, maar ruim een halve eeuw later is de state afgebroken. Nu staat er op het erf een boerderij.

De hervormde kerk is in 1795 gebouwd en vervangt een middeleeuws bedehuis. Zij is in 1906 nog eens verbouwd. Het is een eenvoudig bouwwerk met een rondbogige ingang, omringd door gedenksteentjes en een geveltop met kleine vensters en bekroond door een torentje met galmgaten, uurwerken en een ingesnoerde spits. Binnen lijkt het wel het exclusieve mausoleum van de Sytzama’s. Aan de wanden en de orgelgalerij hangen dertien grote rouwborden uit de 18de en 19de eeuw en een stamlijst van de familie. Bovendien staan er in de koorsluiting zes grote gebeeldhouwde zerken van de familie opgesteld.

Tekst: © NoordBoek - Peter Karstkarel • Foto: © FrieslandWonderland