Alles over Gaastmeer
FrieslandWonderland Fries Nederlands

Alles over Gaastmeer

Gaastmeer

Het ruim 875 jaar oude Gaastmeer is een watersportplaats. Het dorp staat rechtstreeks in verbinding met een aantal Friese meren, zoals de Fluessen, het Heegermeer en het Grote Gaastmeer. Het dorp heeft ongeveer 301 inwoners en kent heel wat terrasjes en eetgelegenheden. Een gewilde plek om te wonen en een populaire vakantiebestemming.

Geschiedenis
Gaastmeer is sinds jaar en dag verbonden met het water. In de omliggende meren werd lange tijd paling gevangen. Vissers verkochten hun vangst aan Engeland. Tot aan de Tweede Wereldoorlog stond Gaastmeer bekend om de palinghandel. Tegenwoordig zit er een professioneel zoetwatervisbedrijf in het dorp. De Nederlandse Hervormde kerk in het dorp staat op de monumentenlijst. In het gebouw staat een fraaie eiken preekstoelkuip uit de 17e eeuw en een mooi kerkorgel. De torenklok stamt uit 1517.
Gaastmeer heeft haar eigen basisschool Mids de Marren. Lange tijd stond het voortbestaan van deze school ter discussie. Opheffing dreigde omdat er te weinig leerlingen waren. In 1996 is de basisschool opgegaan in PCBO Wymbritseradiel. Zo is het bestaan van de school voor de toekomst verzekerd.

Bezienswaardigheden
Over de vele fietspaden rondom de meren kunnen prachtige fietstochten gemaakt worden. Fietspontjes zorgen ervoor dat wandelaars en fietsers gemakkelijk van de ene naar de andere kant van het water kunnen komen. Het water maakt het dorp de ideale startplaats voor een kanotocht door de omgeving. In 1998 is een route aangelegd voor kanovaarders. Zo ontstond er een verbinding tussen de Ringwiel en het Zandmeer.
Het dorp kreeg de afgelopen jaren een flinke face-lift. Veel restaurants en cafés zijn grondig opgeknapt. Zo ook de monumentale boerderij Attema Sate. De boerderij veranderde na een grondige restauratie in een prachtig pension, waar gasten kunnen overnachten in een historische kamer.
In 1968 werd de Stichting Vrienden Van Gaastmeer opgericht. De stichting sponsort voorzieningen en activiteiten in het dorp. Zo kwam er een zitbank aan het water, een piano voor het dorpshuis en een computertafel voor de basisschool.

Wonen en leven
Het dorp richt zich met haar prachtige ligging aan het water vooral op toeristen. Campings, kampeerboerderijen, jachthavens, verhuurbedrijven voor open zeilboten en platbodems. Een watersportcentrum met moderne zomerwoningen voor de verhuur, jachtwerven, restaurants. Het dorp heeft het allemaal.
Daarnaast kent het dorp een levendig verenigingsleven. Het dorpshuis biedt onderdak aan het actieve verenigingsleven. Natuurlijk mag het dorp bij het skûtsjesilen niet ontbreken. Aan het traditionele IFKS-skûtsjesilen doen twee schepen uit Gaastmeer mee: "De Lytse Lies" in de A-klasse en "De Hoop op Zegen" in de B-klasse.

© Gemeente Sudwest Fryslân

Historie van Gaastmeer

Gaastmeer is een tamelijk geïsoleerd gelegen waterdorp van middeleeuwse oorsprong, met nogal verspreide bebouwing gelegen tussen de Fluessen, met de inham het Piel, en het Groote Gaastmeer. Het dorp is naar alle kanten goed over het water ontsloten, maar op de grietenijkaart in de atlas van Schotanus uit 1716 staat geen weg en zelfs geen pad aangegeven naar nabijgelegen dorpen. Op die kaart staat op de oever van de Fluessen de buurt Westerend, thans Vissersburen genoemd, en ten noorden Oosterend, thans Kleine Gaastmeer. Daar tussenin nog de Woudburen.

De Tegenwoordige Staat van Friesland meldde in 1788: ‘een klein Dorp in ’t Westen van Heeg, aan het Piel, een inham der Fluyssen. Onder dit Dorp behooren de buurtjes Oosterend, de Woudbuuren en Westerend aan de Fluyssen, alwaar veele Visschers woonen, en de aaken liggen, met welke de opgekochte meervisch naar Holland wordt verzonden.’ In de 18de en 19de eeuw hadden de palingvissers en -handelaars van Gaastmeer en Heeg in Londen een eigen ligplaats.

In het centrum is over de vaart een middelhoge boogbrug geslagen. Daar wordt de ruimte gemarkeerd door vier gebouwen. Noord het café, een breed eenlaags pand, oost een opmerkelijke, met stucwerk gesierde stelpboerderij, in 1875 gebouwd naar ontwerp van A. Breunissen Troost en thans onderkomen van de havenmeester. In zuid de flinke kop-rompboerderij Attemastate uit 1772 met een onderkelderd voorhuis uit 1869 en west een boerderij met een dwarsgeplaatst voorhuis in neorenaissancestijl. De hervormde kerk staat wat achteraf aan een gevarieerd bebouwd straatje met onder meer een notabele woning. Zij is een ingetogen, driezijdig gesloten zaalkerk uit het begin van de 19de eeuw met een houten geveltoren.

Ten noordwesten van de dorpskern werd in 1962 aan de oever van het Groote Gaastmeer een flinke waterrecreatienederzetting gepland. Pas tien jaar later werd deze eerste nederzetting in zijn soort in Friesland uitgevoerd naar een stedenbouwkundig plan van Buro Bügel/Van de Dijk. Architect Hans Swanborn uit Kedichem ontwierp 56 recreatiewoningen: hoogst eenvoudige, grote houten tenten.

Tekst: © NoordBoek - Peter Karstkarel • Foto: © FrieslandWonderland