Alles over Gauw
FrieslandWonderland Fries Nederlands

Alles over Gauw

Gauw

"In de weiden maar tussen de steden, is het goed wonen in ons kleine dorp". Een mooiere omschrijving van het dorp Gauw is er niet. Gauw ligt ongeveer 5 km ten noordoosten van Sneek en heeft circa 372 inwoners. Een ideale woonplaats voor mensen die werken in Sneek, maar toch graag in een dorp willen wonen.

Geschiedenis
De naam Gauw is afkomstig uit het oud-Fries. De oude naam Clegawe betekent zoiets als ‘vaart waarlangs het vee vervoerd wordt’. Gauw vormt met een aantal andere dorpen de Lege Geaën. Op zijn Fries kortweg "De Legeaën" genaamd. Er zijn sporen van bewoning gevonden uit de 3e eeuw. Maar pas in 1256 wordt het dorp voor het eerst genoemd. Vroeger was het voornamelijk een boerendorp. Veel inwoners hebben tegenwoordig hun werk elders, bijvoorbeeld in Sneek.

Bezienswaardigheden
De Nederlandse Hervormde Kerk met zijn zadeldaktoren is karakteristiek voor Gauw. De kerktoren is eigendom is van de gemeente Wymbritseradiel. Enkele jaren geleden is de toren gerestaureerd. Het metselwerk is vervangen door oude middeleeuwse bakstenen. Zo heeft hij weer zijn oorspronkelijke vorm teruggekregen.
Tegenover de kerk staat een kunstwerk. Het is het standbeeld van Sibbeltje Gjaltema. Deze vrouw leefde van 1682-1765. In haar testament liet zij vastleggen dat de armen in Gauw met Kerst acht pond boter en een krentebol moesten krijgen. Lange tijd is haar laatste wens uitgevoerd. Het standbeeld kijkt uit op de plaats waar Sibbeltje is begraven. In de toren van de kerk is haar grafsteen ingemetseld.

Wonen en leven
Gauw heeft een basisschool en een peuterspeelzaal. Ook kent het dorp nog een levendig verenigingsleven, dat zich concentreert in het dorpshuis Us Gebou. De diverse sportverenigingen kunnen gebruikmaken van de sporthal van Sibrandabuorren op 500 m afstand van Gauw. In 1992 is een nieuw sportveldje aangelegd, vlakbij het dorpshuis.
Vroeger zaten er een bakker en een slager in het dorp en konden mensen voor de dagelijkse boodschappen terecht bij de SRV-man. Tegenwoordig moeten bewoners naar Scharnegoutum of Sneek.

© Gemeente Sudwest Fryslân

Historie van Gauw

Het terpdorp Gauw behoort tot de ‘Sneeker- Vijfga’ omdat het met Offingawier, Scharnegoutum, Goënga en Loënga de groep Wymbritseradielster dorpen vormt die ten noorden van Sneek lagen. Gauw hoort als enige Wymbritseradielster dorp ook bij de dorpenreeks van de Legaen. De andere liggen in het noordelijk gelegen, voormalige Rauwerderhem. Gauw heeft net als de andere Legaendorpen het karakter van een combinatie van een terpen een streekdorp. In het verleden was het tamelijk geïsoleerd gelegen, slechts ontsloten door een opvaart naar de Sneeker Oudvaart en naar het zuiden toe met de Rollumervaart en de Kipsloot richting het Sneekermeer. Daar in het zuiden strekken de landerijen van Gauw zich tot aan dat meer uit.

De meeste woningen staan aan de doorgaande dorpsstraat, de Boeijengastrjitte. Er staat gevarieerde bebouwing van pastorie (een eclectisch bouwwerk van omstreeks 1900) tot bejaardenwoningen. In het zuiden is tegenover het buurtje de Eker naar de Gauwstervaart de gereformeerde kerk gebouwd. Ten zuiden van de vaart is een buurt ontstaan die in de jaren tachtig met de Kamp en de Skalter nader gestalte heeft gekregen. Recent is noordelijker een uitbreidingsbuurt tot stand gekomen. De zestien kavels voor woningen in het nieuwe ‘It Tsjemlân’ gingen snel van de hand. De daar gebouwde woningen staan kaal in het landschap.

Van de middeleeuwse dorpskerk, toegewijd aan de in deze streek kennelijk zeer populaire heilige Nicolaas, resteert niets. Die is in 1685 helemaal vernieuwd. De vernieuwde kerk is evenmin de tijd doorgekomen, want zij is in de 19de eeuw weer vervangen door het huidige eenvoudige zaalkerkje in min of meer neogotische vormen. De voor deze streek opmerkelijk zware toren, uit waarschijnlijk de 13de eeuw, is in dezelfde eeuw ommanteld. Aan het einde van de 20ste eeuw is de intussen bouwvallig geworden mantel weggenomen en de zadeldaktoren gerestaureerd. In de toren hangt een klok die in 1698 is gegoten door Petrus Overney uit Leeuwarden. De kerk bezit een preekstoel van voor het midden van de 17de eeuw.

Tekst: © NoordBoek - Peter Karstkarel • Foto: © FrieslandWonderland