Alles over Heeg
FrieslandWonderland Fries Nederlands

Alles over Heeg

Heeg

Vanuit de boot zo het terras op!
Leg uw boot aan in het centrum van Heeg en stap zo een van de gezellige terrasjes op! Heeg ligt midden in het merengebied van Zuidwest Fryslân. Vlak land, wijde uitzichten en grote gebieden die als natuurgebied behouden zijn.

Houtbouwmuseum De Helling
In het Houtbouwmuseum De Helling gaat u even terug naar de tijd waarin schepen nog van hout werden gemaakt. Echte Friese schepen, foto’s en oude gebruiksvoorwerpen van de scheepsbouw. Ook kunt u de vorderingen volgen van de traditionele bouw van een authentieke houten palingaak. Een permanente tentoonstelling toont de geschiedenis van de palinghandel vanuit Heeg op Londen. Met 20.000 pond levende paling in de bun naar Londen zeilen. Bij nacht en ontij, het hele jaar door. Ze deden het drie eeuwen lang vanuit Heeg.

‘Siet u selfs’
Bezoek ook de historische panden in het centrum van Heeg. De schoolmeesterswoning, het kapiteinshuis ‘Siet u selfs’, het Hellingshûs en de Rederswoning. De NH Kerk met de 18e eeuwse preekstoel. Of volg het Kleasterpaad. Een thematische route langs voormalige kloosters en kerken.

Straatfestival Heechspanning
Op Hemelvaartsdag vindt het alom bekende Straatfestival Heechspanning in het fraaie centrum plaats. Voorbijtrekkende artiesten, vele muzikanten, verschillende activiteiten en marktkraampjes.

Tips
• Het Heechsimmerfestival is ieder jaar een feest op het strand bij het Heegermeer. Met veel muziek, van Blues tot Friese Rock en van Nederlandstalig tot allround top 40. In het verleden traden bands op als De Kast en Di-rect.

• Van mei t/m september varen de skûtsjes “Aleida Hendrika” en “Lytse Hendrik” de beurveerdienst Heeg-Balk. Als de wind het toelaat zullen deze traditionele schepen u zeilend naar uw bestemming brengen, onderweg kunt u genieten van het Friese landschap. Een prachtige mogelijkheid om kennis te maken met het bekende “skûtsjesilen”. De schipper kan u hierover alles vertellen en als u wilt kunt u een handje meehelpen. Voor afwisselende sportieve dag kunt u deze boottocht combineren met een fietstocht rond de Friese meren van ca. 27 km. U vaart de heenweg en fietst terug of omgekeerd.

© Gemeente Sudwest Fryslân

Historie van Heeg

Heeg is een waterdorp met een bescheiden kerkterp. Het dorp komt als Haghekercke in 1132 in de bronnen voor. Toen was al sprake van visserij, scheepvaart en handel. Het dorp is veel vroeger ontstaan op een knooppunt van waterwegen. Tussen de Syl, de levensader van het dorp, en de kerk heeft zich streekbebouwing langs de Harinxmastrjitte ontwikkeld die geleidelijk sterk verdichtte en het dorp een kleinsteeds karakter ging verlenen. Ten zuiden van deze streek stond de Harinxmastins.

Ondanks nieuwe dynamiek voor de waterrecreanten is het verleden van visserij, scheepvaart en handel nog te herkennen aan de ruimtelijke structuur en het karakter van de bebouwing in de dorpskern. Op de grietenijkaart in de atlas van Schotanus uit 1716 is de compacte dorpsstructuur te zien. De Tegenwoordige Staat van Friesland meldde in 1788: ‘Heeg, anders Hegens, een groot en bestraat dorp, op een’ vrij hoogen heuvel, gelegen ten Noorden van het Heeger meer. In ’t Westen der buurt plag Harinxma state te zijn, hebbende het gelagt van dien naam hier, sedert verscheiden eeuwen gebloeid. […] De buurt en kerk, die in den jaare 1745, in plaats van den voorige, die wel groot en aanzienlijk, doch door ouderdom vervallen was, gebouwd werd, staat aan het Westeinde der buurt; dezelve pronkt met een spits torentje […]. Buiten de buurt heeft men meerendeels laage landen en veel poelen, als Henxte- Feike- Palse- Poelen enz. Van hier, Noordwaarts, loopt een paarde weg tot aan de buurt Osingahuizen, hier onder behoorende […]. Tusschen de Wymerts en het Heeger meer, ligt een stuk lands, met de naame Oostwoude, daar eene plaats gevonden wordt, bekend bij den naam van Gouden Bodem, welke mede behoort tot dit Dorp, dat zich in ’t Westen zeer verre uitstrekt.’

De paardenweg naar Osingahuizen is in 1846 tot een straatweg verbeterd en daardoor kreeg Heeg over de weg een goede verbinding met het achterland. Daarop is de Schatting geleidelijk bebouwd geraakt. Voor de Tweede Wereldoorlog werden restjes onbebouwd gebied ten noorden van de hoofdstraat en de Wegsloot met woningen gevuld. Na de oorlog zijn er in verschillende fasen ten noorden van de oude kern flinke uitbreidingswijken tot stand gekomen. Intussen waren oevers en havens voor de recreatievaart ontwikkeld en breidde het bedrijventerrein aan de noordoostzijde zich geleidelijk uit. Heeg is intussen een groot dorp met gevarieerde karakteristieken.

De hervormde kerk is in 1840 gebouwd ter vervanging van een kerk van een kleine eeuw ouder (1745), die weer een middeleeuws godshuis verving. Zij is een zaalkerk met een driezijdige sluiting en een houten geveltoren waarvan de romp nog uit 1745 dateert en een bekroning uit 1797. De luidklok is in 1616 gegoten. De kerk heeft meubilair uit het begin van de 18de eeuw. De neogotische rooms-katholieke kerk is in 1876 verrezen naar ontwerp van P.J.H. Cuypers met ernstige bemoeiingen van de bouwpastoor. De eenbeukige kruiskerk heeft een driezijdig gesloten koor en een toren van drie geledingen met een ingesnoerde spits. Zij bezit een passend interieur en meubilair uit de bouwtijd en van iets later. De in 1891 naar ontwerp van Tjeerd Kuipers aan de Skatting gebouwde gereformeerde kerk is een fraai voorbeeld van neorenaissance. Zij is een kruiskerk met een toren waarvan vooral de spits rijk is gedetailleerd. Het interieur is in 1967 ‘gemoderniseerd’.

Op de Nijewal bij de Syl staat een reeks voorname woningen. De kern van Heeg, de Harinxmastrjitte, bezit voornamelijk 18de en 19de-eeuwse bebouwing. Er is een aantal voorname huizen te vinden: huizen van rijke vissers en palinghandelaren. Dorpsstraat 27 met een uitgebouwde middenpartij met fijn beeldhouwwerk is een 18de-eeuws pronkje dat zijn weerga in Friesland nauwelijks kent. Op het Eilân nummer 1 is een bescheiden huisje uit 1782 te vinden. Midden op de zichtgevel staat een flinke dakkajuit met een zandstenen omlijsting. In de wangen zijn op een elegante wijze tussen rococokrulwerk vier snoeken verwerkt en in de bekroning met een holbolle aflijsting met kuiven staat in het cartouche: ‘Siet u Selfs’.

Tekst: © NoordBoek - Peter Karstkarel • Foto: © FrieslandWonderland