Alles over Jorwert
FrieslandWonderland Fries Nederlands

Alles over Jorwert

Jorwert

Jorwert ligt ten westen van de spoorlijn Leeuwarden-Sneek. Dit oude terpdorp werd landelijk bekend door de schrijver Geert Mak. In zijn klassieker ‘Hoe god verdween uit Jorwert’ beschrijft hij de veranderende dorpscultuur tussen 1945 en 1995. Ook de Friese dichter Jan Slauerhoff liet zich inspireren door het dorp. Slauerhoff kwam graag op bezoek in de oude pastorie om de sfeer te proeven.

Uniek in het dorp is de 12e eeuwse Sint-Radboudkerk. Delen van deze Romaanse kerk zijn in tufsteen opgebouwd. Tijdens de restauratie in 1951 sloeg het noodlot toe: de beeldbepalende toren stortte in. Met de opbrengsten van een openluchtspel werd de toren in zijn oude glorie hersteld. Het ‘Iepenloftspul’ bleek geen eenmalig evenement. Sindsdien wordt jaarlijks voor duizenden bezoekers een stuk gespeeld in notaristuin.
De kerk van Jorwert wordt tegenwoordig gebruikt door de Stichting Nijkleaster. Het is een spirituele ontmoetingsplaats op de route van het Jabikspaad. Jorwert ligt aan de westelijke variant van het Jabikspaad, dat de Friese aanlooproute is van de pelgrimsroute naar Santiago de Compostella. Regelmatig wordt er een ‘kleasterkuier’ georganiseerd in de omgeving van Jorwert.

Tegenover de kerk staat “It wapen van Baarderadeel”, één van de oudste cafés van Fryslân (1511). Baarderadeel was de gemeente waar Jorwert tot 1984 deel van uitmaakte. De voormalige herberg is ook in gebruik als dorpshuis.
Het kaatsveld van Jorwert wordt niet alleen gebruikt voor kaatsen. Hier wordt ook het zogenaamde ‘tippen’, één van de oudste sporten van Fryslân, nog actief beoefend.

De Jorwerterfeart of Jaanvaart loopt fraai door het dorp. Voor kanovaarders is de 5 Doarpenrûte zeer de moeite waard. In Jorwert vaart u onder een fraaie ophaalbrug door. De originele brug staat in het Zuiderzeemuseum.
Wandelaars kunnen dwars door het boerenland met kronkelende sloten naar de omliggende dorpen, waaronder het buurtschap Funs ten noordoosten van Jorwert. Funs is een zeer oude nederzetting. Tot 1998 was het karakteristieke buurtschap alleen bereikbaar via een onverhard pad. Van oudsher was er wel een goede vaarverbinding met de Jorwerterfeart.

© Doarpswurk

Historie van Jorwert

Jorwert is een terpdorp dat werd ontsloten door de Jaanvaart, ook wel de Jorwerdervaart genoemd die met grote slingers door het land loopt en Zwette en Franekervaart verbindt en daarbij de westelijke dorpsgrens van Jorwert raakt. Over de weg zijn er jongere ontsluitingen over de Arsumerdyk naar de Hegedyk, de dijk van de voormalige Middelzee en de Lucht en Veldsterdyk richting Baard.

De kern van Jorwert bestaat uit de hoge, prominente kerkterp met ruim kerkhof rondom. Op het hof een dubbele haag en zomen van iepen, beuken en linden. Het ringpad om de kerkterp is aan de oostelijke en noordelijke zijden tot straat verbreed en overal richt bebouwing zich op deze kern. Aan de kerkbuurt, de Sluytermanwei, staan ten zuiden van de kerk twee grote notabele woningen in mengstijl, de eerste, de pastorie (1871) achter een diepe tuin. Schuin daartegenover rijst het wit geschilderde café op en daarnaast is, flink achteruit gerooid, de befaamde notariswoning te vinden. Befaamd, omdat elk jaar in augustus in de tuin het druk bezochte Iepenloftspul wordt opgevoerd.

Tegenover de kerk strekt zich lage, gesloten bebouwing uit, waartussen een pand van eenvoudige statigheid opvalt door het stoephek dat achterover leunt. Op allerlei plekken in de kerkbuurt zijn steegjes met achterbebouwing van meestal bescheiden, vriendelijke huisjes van gele steen te vinden. De kerkbuurt hoekt vervolgens om het noorden van het kerkhof heen: de bebouwing wordt richting brug over de Jaanvaart informeler. Bij de vaart is een kleine waterbuurt gevormd. Aan de voorkant leidt de Master Fopmawei het dorp in. Daar staat aan weerszijden een rijke verscheidenheid aan woningen, deels met brugjes over de bermsloten, van woningwet- tot notabele woningen. Kerk en toren zijn van tufsteen gebouwd. De kerk is vroeg 12de-eeuws en heeft een verlengd koor voorzien van ongelijke, kleine rondboogvensters. De toren is uit de late 12de eeuw met spaarvelden, keperfriezen en gekoppelde galmgaten met deelzuiltjes. De toren is tijdens de restauratie in 1951 ingestort en herbouwd.

Tekst: © NoordBoek - Peter Karstkarel • Foto: © FrieslandWonderland