FrieslandWonderland

Alles over Kimswerd

Kimswerd

Kimswerd is een dorp, met zo’n zeshonderd inwoners, en ligt ongeveer twee kilometer ten zuiden van Harlingen. Het oorspronkelijke terpdorp is vooral bekend geworden door een befaamde middeleeuwse inwoner, Grutte Pier.

Geschiedenis
Rond de 7de eeuw werd de omgeving van Kimswerd voor het eerst bewoond. De huidige naam is afgeleid van Kemmerswerth, zoals de plaats tot de 13de eeuw heette. Ongeveer vier eeuwen later werd de Bedelaarsvaart, een afwateringskanaal van zeearm de Marne, verbreed. De ligging aan deze belangrijke vaarverbinding had een positieve invloed op de verdere ontwikkeling van het dorp. Aan weerskanten van de vaart ontstond een besloten bebouwing. Kimswerd kreeg daardoor meer het karakter van een vaartdorp, dan van een terpdorp.
De voormalige Marne bracht Kimswerd vruchtbare grond. De bodem, rijk aan kalk en fijn zand, leende zich uitstekend voor akkerbouw. Halverwege de 18de eeuw verkruimelde de "gardenier" op zijn knieën de harde grond tot mulle aarde. In deze "moude" plantte hij zijn poters. Nog steeds hebben Kimswerders de geuzennaam moudekrûpers.
Kimswerd is vooral bekend door Pier Gerlofs, oftewel Grutte Pier. Saksische huurlingen plunderden in 1515 zijn boerderij en staken die, net als de kerk van Kimswerd, in brand. Vanaf dat moment werd Karel V, graaf van Holland, dé vijand van Grutte Pier. Hij streed verbeten tegen de Hollanders, waarbij zijn lengte en lichaamkracht toen al legendarisch waren. Pier trok zich terug uit de strijd toen hij het vertrouwen in Karel van Gelre, die de Friezen hielp, verloor. Hij vestigde zich in Sneek waar hij in 1520 overleed. Zijn reusachtige zwaard is nog altijd te bewonderen in het Fries Museum.

Bezienswaardigheden
In Kimswerd staat een standbeeld van Grutte Pier. De beroemdste inwoner van het dorp, staat op de hoek bij de Laurentiuskerk. Deze kerk is gebouwd op een terp en bevat elementen uit de 11de eeuw.

Wonen en leven
Kimswerd heeft een actief dorpsleven, met diverse clubs en verenigingen. En met Harlingen om de hoek zijn alle voorzieningen binnen handbereik.

© Gemeente Sudwest Fryslân

Historie van Kimswerd

Het terpdorp Kimswerd heeft een schilderachtige kern met karakteristieke waterbuurten langs de Harlingervaart. De noordoostelijke waterbuurt heeft een binnenpleintje met bebouwing van huisjes van gele steentjes. De Duivengracht aan de vaart bestaat uit een reeks van schots en scheef staande huizen van dat type. De overkant is over een hoge houten loopbrug, een heechhout, te bereiken.

Tegenover de kerk liggen het voormalige schooltje en een in het groen verscholen karakteristieke pastoriewoning. Tussen de kerk en de brug staat café Greate Pier met een overstekende verdieping op zuiltjes. Het café is genoemd naar de beroemdste Kimswerder. De houwdegen Grutte Pier is in Kimswerd geboren, de getergde boer die in de 16de eeuw Bourgondiërs, Saksers en Hollanders bestreed. Op de hoek bij de kerk staat zijn stoere standbeeld (Anne Woudwijk).

De naoorlogse dorpsuitbreiding is aan de zuidwestelijke zijde van de doorgaande weg gelegd en de sportvelden liggen aan de andere zijde. Aan de oostzijde ligt Heemstra State, nu een kop-hals-rompboerderij.

De trots van Kimswerd is de romaanse kerk met toren uit omstreeks 1100. De noordgevel van tufsteen is versierd met een rondboogfries en rondboognissen met dichtgezette, kleine rondboogvensters. De noordelijke ingang wordt bekroond door een 12de-eeuws mysterieus reliëf: een masker met ranken. Het bakstenen koor met lichte steunberen dateert uit de 13de eeuw en de zuidelijke muur is beklampt met kleine gele steen. De toren van tufsteen is verlevendigd met spaarvelden met rondboogfriezen. De kerk heeft een rijk 17deeeuws interieur. Uit die tijd dateren de lambrizering, de koorafsluiting, banken met gesneden wangstukken en natuurlijk de dooptuin met de preekstoel in het midden. Verder zijn belangrijke sporen te vinden van de adellijke familie Heemstra: een familiebank met kuifstuk voorzien van wapens, twee memorieborden, een van de dames Heemstra is zelfs met een portret in de kerk aanwezig. Een van de grafzerken voor de Heemstra"s, in 1614 door de Harlinger bouwmeester en steenhouwer Jacob Lous vervaardigd, heeft op een centraal veld een excellent perspectivisch gezicht op een paleistuin.

Tekst: © NoordBoek - Peter Karstkarel • Foto: © Peter Karstkarel