Alles over Lollum
FrieslandWonderland Fries Nederlands

Alles over Lollum

Lollum

Net boven Witmarsum en Wommels ligt Lollum. Niet te verwarren met Lutjelollum, dat vlakbij Franeker ligt. Begin 2009 telde het dorp zo’n driehonderdzeventig inwoners. Vriendelijke dorpsstraatjes, twee kerken en een historische molen. Ze vertellen samen de ontstaansgeschiedenis van het dorp.

Geschiedenis
Midden Lollum staat de Hervormde Kerk die in de 13de eeuw op een terp is gebouwd. In die tijd lag Lollum in de polder Ruigelollum. Om de bewoners te beschermen tegen het water, bouwde men de huizen op een terp. In 1903 verrees er een molen om het water uit de polder droog te malen. Deze molen, de Meerswal, staat nog steeds op zijn oorspronkelijke plek aan de Harlingervaart. Wetterskip Fryslân houdt hem als reservegemaal achter de hand.

Bezienswaardigheden
Lollum heeft twee kerken. Naast de Hervormde Kerk, midden in het dorp, staat aan de Waaxenserweg de Gereformeerde Kerk. Hoewel dit godshuis de naam ‘kleine kerk’ draagt is hij een stuk groter dan de oude kerk. De Gereformeerde Kerk is in 1915 gebouwd, toen een groot aantal inwoners zicht afscheiden van de Hervormde Kerk. Ze wilden een eigen, en vooral ook grotere, kerk.
De meeste huizen in de dorpsstraat bestaan gele steentjes. Op een enkele uitzondering na, want zo nu en dan doemt er een rode gevel op in het straatbeeld. Dit is typerend voor het dorp. Vroeger waren rode stenen duurder dan gele. De kleur van de steen, vertelde iets over de status van de eigenaar. Een aantal inwoners liet daarom alleen de voorgevel metselen in rode baksteen.

Wonen en leven
Lollum heeft veel contact en doet veel samen met buurdorp Waaksens. Zo is er een gezamenlijke kaatsvereniging en wordt er fanatiek gebiljart en gedamd. Laatste twee clubs vinden onderdak in dorpshuis De Nije Haven. Het beschutte sportveld ligt aan de noordkant van het dorp. Lollum kent daarnaast veel kleine bedrijven. Winkelen doen de inwoners met name in Witmarsum en Wommels.

© Gemeente Sudwest Fryslân

Historie van Lollum

Lollum is een ‘buitendijks’ terpdorp, het ligt namelijk westelijk van de Slachtedyk. Het dorp werd vroeger Ruigelollum genoemd ter onderscheiding van Lutjelollum, een buurschap onder Franeker. Lollum heeft een boeiende dorpskern rond de oude, deels afgegraven terp. Om de zuidzijde van deze terp loopt een smalle vaart met verbindingen naar het westen en vooral het oosten. Zowel in het noorden als in het zuiden zijn belangrijke buurten aan de uitvalswegen ontwikkeld. Aan de zuidzijde is dat in belangrijke mate woningbouw uit de naoorlogse perioden.

Rond de kerk zijn veel huizen van gele baksteen te vinden, soms hebben ze dan een voorgevel van roodbruine baksteen. Die was vroeger duurder dan de in de regio gebakken ‘geeltjes’ en straalde dus meer representatie uit. De meest representatieve woning staat tegenover het koor van de kerk, de pastorie, een statige middengangwoning met een kajuituitbouw met ajourrandjes en rondboogvensters.

Aan de zuidelijke uitvalsweg staat een grote gereformeerde kerk (1915) met flinke dwarsarmen. Lollum is een echt doleantiedorp: aan het einde van de 19de eeuw gingen de meeste inwoners over op de gereformeerde leer. Aan het kerkgebouw is dat te zien: zij heeft in haar rijzigheid en uitdossing een bijna triomfalistisch karakter. De hoge frontgevel bezit een register glas-in-lood vensters en er staat een hoge toren met een naaldspits naast.

De hervormde kerk staat op het nogal kale terprestant in het midden van het dorp. Het kerkhof is omringd door een ijzeren hek. Het zaalkerkje met een rondgesloten koor dateert uit de eerste helft van de 13de eeuw. In de 19de eeuw is het gebouw uitwendig gepleisterd en met een spitsboogfries versierd. De toren is in 1883 weggebroken en op de nieuwe westgevel is een houten torentje geplaatst. Daarin hangt een klokje dat in 1530 is gegoten door Gert van Wou. Het is een van de welluidendste klokjes van heel Friesland. Inwendig is de middeleeuwse sfeer nog te proeven. Onder het meubilair zijn vooral de 18de-eeuwse decoratief gesneden wangen van zeven vrouwenbanken te roemen.

Tekst: © NoordBoek - Peter Karstkarel • Foto: © FrieslandWonderland