Alles over Oudebildtzijl
FrieslandWonderland Fries Nederlands

Alles over Oudebildtzijl

Oudebildtzijl

Oudebildtzijl is een dorpje van ongeveer duizend inwoners en één van de pareltjes in het karakteristieke Bildtse landschap, dat gekenmerkt wordt door het prachtige lijnenspel van de akkerlanden en de karakteristieke en vaak monumentale boerderijen.
Het dorp ligt aan de monding van de vroegere Middelzee en is vijf eeuwen geleden ontstaan als nederzetting rond de ‘zijl’ (afwateringssluis) waar het zijn naam aan ontleent. Aanvankelijk heette de dijk Bildtdijk en de nederzetting Bildtzijl, maar na de aanleg van de Nieuwe Bildtdijk en een nieuwe sluis bij Nieuwebildtzijl werden de namen veranderd in Oudebildtdijk en Oudebildtzijl.
Het was vroeger vooral een agrarisch dorp, waarin de inwoners vooral werkzaam waren in de landbouw en visserij. Tegenwoordig is het een echt woondorp met een vriendelijke mix van agrariërs, forenzen, kunstenaars, randstedelingen en enkele Duitsers die samen een hechte gemeenschap vormen. Als beschermd dorpsgezicht en één van de vier zogenaamde “Villages of Tradition” (naast Kimswerd, Easterlittens en Veenklooster) is het dorp naast een unieke plaats om te wonen ook een aantrekkelijke bestemming voor toeristen.
Als knooppunt van fiets-, wandel-, en vaarroutes is het een ideale plaats om even aan te leggen en/of uit te rusten. Midden in het pittoreske centrum van het dorp, met zijn geheel gerenoveerde sluis “De Pyp”, vindt men een comfortabele herberg (De Witte Klok) en een oergezellig bruin café (Het Grauwe Paard, tevens het opstappunt voor een praamvaarttocht door het Bildtse landschap). Bovendien is er een toeristisch informatiecentrum “De Aerdenplaats” waarin zich naast een archeologisch steunpunt ook een theeschenkerij en expositieruimte bevinden. De expositieruimte wordt vooral gebruikt door de vele kunstenaars, die er hun, vaak door deze streek geïnspireerde werk tentoonstellen. Ook de monumentale Julianakerk uit 1806 met zijn uit 1906 stammende Julianaklok is te bezichtigen als onderdeel van het informatiecentrum.
Ook de omgeving is de moeite waard. Westelijk van het dorp ligt de Oudebildtdijk, met zijn ruim veertien kilometer de langste bewoonde dijk van Europa In het noorden treft u een enorm uitgestrekt natuurgebied met de Bildtpollen en het Noarderleech, grenzend aan het wad. Verder naar het westen en het oosten gaat het Bildtse landschap over in het prachtige Friese terpenland. Tenslotte liggen de steden Leeuwarden, Franeker en Harlingen binnen handbereik. Wat wilt u nog meer?

© FrieslandWonderland

Historie van Oudebildtzijl

Oudebildtzijl is een kruisdorp, ontstaan bij de keer- en uitwateringssluis in de in 1505 voltooide Bildtdijk. De status van apart dorp kreeg het in 1948. De sluis lag in het oosten, aan de monding van de Oude Rijd die vanaf Vrouwbuurstermolen recht naar het noorden werd getrokken en het Bildt en het Monnikebildt scheidde.

Nadat in 1600 de Nieuwe Bildtdijk met een nieuwe sluis tot stand was gekomen, kon de ontwikkeling van de Oudebildtzijl tot een kruisdorp beginnen. De Tegenwoordige Staat van Friesland meldde in 1788: ‘Oude Bildtzyl eene schoone waterlossing naar Zee en een bloeijende plaats van Koophandel, alwaar alle voortbrengselen van ’t Bildt in Oogstmaand ter markt kwamen, en naar buiten gevoerd werden.’ Maar de waterweg verviel, daardoor werden in 1788 ‘behalven eenige Handwerkslieden, byna geene bewooners dan Boerenarbeiders en Visschers gevonden.’ De sluis is met brug in 1906 vernieuwd.

Het dorp vertoont bij de kruising een opmerkelijke structuur van gesloten bebouwing: hoog aan de noordzijde van de dijk en aan de zuidzijde losse bebouwing diep achter de dijksloot, de Oude Bildtdijkstervaart. Op de noordoosthoek staat het café ’t Graauwe Paard, een breed en twee lagen hoog pand uit omstreeks 1830 met neoclassicistische karakteristieken. Nabij de andere noorderhoek staat een vele malen verbouwd pakhuis met een verleden dat wel tot de 18de eeuw terug kan gaan. Even westelijker rijst de doopsgezinde kerk met de Julianatoren op. De kerk is in 1806 gebouwd en in 1909 vergroot met de ervoor gelegen pastorie. Op de middenuitbouw van deze pastorie is een houten torentje geplaatst van een uurwerkgeleding en een elegante lantaarn in neorenaissancevormen, waar koningin Wilhelmina nog aan mee heeft betaald. De oude, in 1905 gebouwde, gereformeerde kerk staat aan de Leystersstreek. Deze streek aan de oostelijke binnenkant van de sluis kent een aardig gevarieerde bebouwing met veel lijstgevels van verschillende ouderdom.

De nieuwe gereformeerde kerk is in 1927 aan de Van Albadaweg gebouwd, een karakteristiek, expressionistisch bouwwerk van rode steen met fraaie belettering in art déco.

Tekst: © NoordBoek - Peter Karstkarel • Foto: © FrieslandWonderland