Alles over St.-Jacobiparochie
FrieslandWonderland Fries Nederlands

Alles over St.-Jacobiparochie

St.-Jacobiparochie

Het streekdorp St.-Jacobiparochie werd op de tekentafel bedacht. Hertog George van Saksen gaf in 1505 drie Zuid-Hollandse heren de opdracht voor het inpolderen van de monding van de Middelzee. De Hollandse immigranten vermengden zich met de lokale bevolking. Hier is uiteindelijke een eigen steektaal uit voortgekomen: het Bildts.

Er werd een geometrisch plan opgezet met afwateringssloten, dijken en wegen. Op de kruispunten van de wegen ontstonden de dorpen Wijngaarden, Altoena en Kijfhoek. Deze plaatsen kregen na de bouw van een kerk de naam van patroonheiligen. Wijngaarden werd vernoemd naar de apostel Jacobus.

St. -Jacobiparochie is het startpunt van de westelijke variant van het Jabikspaad, de Friese aanlooproute van de pelgrimsroute naar Santiago de Compostella.

De beeldbepalende Groate Kerk is in 2011 geheel gerestaureerd in opdracht van de Stichting Alde Fryske Tsjerken. Deze unieke neoclassicistische kerk werd in 1843 ontworpen door de Leeuwarder architect Thomas Romein. Na de restauratie kreeg de buitenkant zijn originele okerkleur terug. In het voorportaal van de kerk werd een pelgrims- informatiecentrum gebouwd. Daarnaast is het sinds 1981 een cultureel centrum.

In het dorp zijn veel monumentale panden in verschillende bouwstijlen te bewonderen. Speciaal hiervoor is een wandelroute geschreven: ‘De Acht om de Groate Kerk’. Deze wandelroute is te verkrijgen bij de Jacobshoeve en het pelgrims- informatiecentrum in de Groate Kerk. De route voert u langs een oud spoortracé, de Oudebildtdijk, boomgaarden en een weidevogelgebied.

Naast de Groate kerk is ook de 41 meter hoge watertoren beeldbepalend voor het dorp. Deze betonnen watertoren werd in 1957 gebouwd. In Nes bij Akkrum staat precies dezelfde watertoren.

© Doarpswurk

Historie van St.-Jacobiparochie

Sint-Jacobiparochie is een streekdorp dat vanaf het begin van de 16de eeuw is ontwikkeld nadat in 1505 het Bildt was ingepolderd. Het lag in het westen van de nieuwe grietenij en heette aanvankelijk Wijngaarden. Het groeide langs de in 1830 bepuinde en door een vaart begeleide Middelweg, vooral nabij de kerk waar Westeinde, Oosteinde en de Zuiderweg bij elkaar kwamen.

Aan de Zuiderweg staat aan het begin café De Brouwerij. Een eind verder staat het in 1919 door Piet de Vries zeer vroeg in Amsterdamse School-vormen ontworpen café De Aardappelbeurs. Daartussen een pand met een topgevel uit 1765, een pakhuis uit de vroege 20ste eeuw met gele koppenlaagjes als versiering en een 19de-eeuws pakhuis van bruine steen en geteerde zijmuren. Op de hoek van het Oosteinde staat een fraaie boerderij uit 1849 en op nummer 38 de grote dokterswoning, in 1915 in traditionalistische stijl ontworpen door G.J. Veenstra.

Het centrum wordt gedomineerd door de hervormde kerk. Het godshuis is in 1843 naar ontwerp van Thomas Romein gebouwd, een van de fraaiste neoclassicistische gebouwen van Friesland. Het is een dwarsgebouwde, geheel gestukadoorde zaalkerk met een grote zuilenportiek in front en een elegante open en op zes zuiltjes rustende klokkenkoepel op het dak. De voor- en zijgevels bezitten decoratieve kroonlijsten met friezen van metopen, trigliefen en aardige vensteromlijstingen. Achter de kerk staat in een ruime tuin de voormalige pastorie van de hervormde gemeente bijna verscholen achter een monumentale taxus. Het gebouw is eenvoudig blokvormig en slechts één bouwlaag hoog met een flinke kap. Boven de ingangspartij met brede deur, zijlichten en gesneden bovenlicht is voor het dak een halsgevel uitgebouwd met fraai gebeeldhouwde klauwstukken en een segmentvormige bekroning met het jaartal 1760. In die geveltop zit een later aangebracht groot, in stijl redelijk passend venster.

Aan de zuidoostelijke zijde van het dorp is in 1957 de door jhr.ir. A.P. Wesselman van Helmond ontworpen watertoren gebouwd. De toren is ongeveer 37 meter hoog en voorzienvan een reservoir voor 515 kubieke meter water.

Tekst: © NoordBoek - Peter Karstkarel • Foto: © Hendrik van Kampen