Alles over Tjerkgaast
FrieslandWonderland Fries Nederlands

Alles over Tjerkgaast

Tjerkgaast

Tjerkgaast ligt helemaal in de zuidwestpunt van Skarsterlân, vlakbij Sloten, aan de oude verbindingsweg tussen Lemmer en Joure. Een gaast is een soort zandrug, of hoge zandachtige grond. Dit soort zandruggen waren er meer (kijk maar naar Rotstergaast), maar niet op elke `gaast" stond een kerk. Op deze wel, en zo is dit dorp aan zijn naam gekomen. Het karakteristieke kerkje staat dan ook duidelijk zichtbaar op een heuvel.

Onder het dorpsgebied van Tjerkgaast valt ook de buurtschap Spannenburg, een plaats waar water en landwegen elkaar uit verschillende richtingen kruisen. Markant voor deze locatie is de hoge zendmast, in de volksmond "de PTT toren", die voor telecommunicatie wordt gebruikt.

© VVV/ANWB Langweer-Joure

Historie van Tjerkgaast

Tjerkgaast is een streekdorp dat in de Middeleeuwen is ontstaan op een glaciale stuwwal, een uitloper van die in Gaasterland. Rondom het dorp liggen lage landen en door het dorp loopt de oude weg die van Stavoren door Gaasterland naar Doniawerstal voert. Op de grietenijkaart van Schotanus staat het als een redelijk bebouwde streek aangegeven met in het westen Kleine Gaast en in het oosten Wollegaast, buurten op dezelfde stuwwal.

In de Tegenwoordige Staat van Friesland werd in 1788 gemeld: ‘Tjerkgaast, als of men zeide Kerkheuvel, is een goed Dorp. […] De kerk, met een klein spits torentje voorzien, staat op het midden van den zandigen heuvel, op welken dit Dorp gebouwd is, aan den rydweg naar Sloten. Tusschen beiden ligt het buurtje kleine Gaast, alwaar een Wier het overblyfzel van een State is. In ’t Noordoosten vindt men nog een buurtje, de Wollegaast genoemd, beide insgelyks op heuveltjes gelegen. […] Oudtyds lag hier Solkama State, die reeds van overlang verdweenen is. Rondom de kerk, op de hoogte, heeft men goed korenland; doch de overige landen zyn laag: men vindt ’er achttien kleine Polders, binnen welke goed weiland is; doch de jaarlyks onderloopende Buitenlanden zyn zeer dor en moerassig.’ De kerk met een driezijdig koor en een houten geveltoren is in 1703 gebouwd ter vervanging van een voorgangster. Rond de kerk is enige komvorming opgetreden met gevarieerde bebouwing veelal uit de late 19de of vroege 20ste eeuw.

De buurschap Wollegaast is in 1848 doorsneden door de rijksweg van Sneek naar Lemmer. Bij de kruising Spannenburg is spoedig de herberg ‘Het Wapen van Friesland’ verrezen. Een gebouw dat een neoclassicistische, op dorische zuilen rustende middenopbouw kreeg met toscaanse pilasters en een fronton. Deze is samengesteld uit onderdelen van de in 1945 in Langweer afgebroken Doumastate. Later is Spannenburg ook nog doorgraven door het Prinses Margrietkanaal. In 1970 verrees er de ruim 80 meter hoge straalverbindingstoren en al eerder werd een installatie van het waterleidingbedrijf gebouwd die vaak is verbouwd en uitgebreid.

Tekst: © NoordBoek - Peter Karstkarel • Foto: © FrieslandWonderland