Alles over Uitwellingerga
FrieslandWonderland Fries Nederlands

Alles over Uitwellingerga

Uitwellingerga

Een oude legende vertelt over het ontstaan van de dorpen Oppenhuizen en Uitwellingerga. Ooit hebben hier drie reuzen gewoond, zo beweert de vertelling. Broer, Douwe en Jarich. De drie broers waren zo groot als de kerktoren van Oppenhuizen. Volgens het verhaal hebben ze alle drie hun aandeel gehad in het graven van de drie vaarten die langs de dorpen stromen. De namen Broeresleat, Douwesleat en Jarichsleat zijn het bewijs.

Geschiedenis
Oppenhuizen en Uitwellingerga vormen een tweelingdorp. Beide dorpen tellen samen ruim zestienhonderd inwoners. Oppenhuizen en Uitwellingerga worden vaak in één adem Top en Twel genoemd. De dorpen zijn gebouwd langs de vaart It Ges. Ze zijn in de middeleeuwen ontstaan.
Destijds woonden hier vooral boeren. Voor hen was de vaart belangrijk om met de boot de hooilanden te kunnen bereiken. Ook de visserij en de scheepvaart speelden in de beginjaren een belangrijke rol in de groei van het (tweeling)dorp. Na de tweede wereldoorlog ontstond er een nieuwe branche, namelijk de recreatiesector. De goede (vaar)verbindingen met het Sneekermeer en andere Friese watersportgebieden heeft het karakteristieke streekdorp de laatste decennia een forse impuls gegeven.

Bezienswaardigheden
Beide dorpen hebben een Hervormde Kerk. De in 1993 gerenoveerde kerk van Uitwellingerga wordt ook voor culturele activiteiten gebruikt. Verder staat er in Oppenhuizen-Uitwellingerga een kunstwerk dat verwijst naar de legende over de drie reuzenbroeders. Het kunstwerk kreeg niet voor niets de naam De drie broers.

Wonen en leven
Door de komst van met name veel watersporter bieden beide dorpen volop horecafaciliteiten en andere voorzieningen. Cafés, restaurants, appartementen, kampeerplaatsen, bootverhuurbedrijven en winkels. De middenstand is nog volop aanwezig. Inwoners kunnen voor de dagelijkse boodschappen terecht bij de bakker, slager, supermarkt, groenten- en kaasboer.
Oppenhuizen heeft multifunctionele centrum It Harspit met aangrenzend een sportveldencomplex. De tennis- en voetbalvereniging beschikken over moderne accommodaties. It Harspit is hét centrum voor het verenigingsleven. Het gebouw biedt onderdak aan een christelijke basisschool, sportzaal, bankkantoor en diverse ruimten voor muziek, dans, toneel en vergaderingen.
Uitwellingerga en Oppenhuizen zijn goed bereikbaar en ontsloten over zowel de weg en het water.

© Gemeente Sudwest Fryslân

Historie van Uitwellingerga

Uitwellingerga is net als Oppenhuizen van oorsprong een vaartdorp aan It Ges in het lage land ten zuidoosten van Sneek. Het is omstreeks het jaar 1000 ontstaan. Op de kaart van Schotanus uit 1716 wordt het dorp gedeeld door de Wester en Ooster Brugsloot. Bij de knik in deze vaarten en op de plaats waar It Ges aftakt staat de kerk in de kern van het dorp. De streek aan de andere zijde van de Brugsloten heet het Zuiderend of Zuidend. Het dorp was naar alle zijden over water ontsloten en de vroege beschrijvingen vertellen vooral dàt verhaal.

Volgens de Tegenwoordige Staat van Friesland (1788) ligt het ten zuiden van Oppenhuizen: ‘en zich met zyne landen Westwaards uitstrekkende tot aan die van Jortryp en ’t Oude Hof, een water waarby weleer een Dorp is geweest, waar van ’t Kerkhof nog overig is. Zuidwaards loopt dit Dorp tot aan ’t Stobberak; Oostwaards tot aan ’t Kruiswater, en voorts Zuidoostwaards aan de wateren, die Wymbritzeradeel van Doniawerstal scheiden, gelyk op de Kaart te zien is, daar men verscheiden wateren en stroomen, deeze landen doorsnydende, by naame gemeld vindt’ en ‘wier landeryen rykelyk met poelen en wateren voorzien zyn.’

Op de kaart in de Eekhoff-atlas uit 1851 is de situatie nauwelijks gewijzigd. De weg Sneek – Oppenhuizen – Uitwellingerga is in 1866/’68 aangelegd. In 1886 kwam de tramlijn Sneek - Joure tot stand, waar het tramstation aan de Brêgesleatswei een spoor van is. Vlak daarbij rijst de voormalige zuivelfabriek op, gesticht in 1902 in een decoratieve neorenaissance-stijl en later gestukadoord.

Bij de aanleg van het Prinses Margrietkanaal rond 1950 is de knik van de Brugsloten afgesneden en is een deel van het Zuideind bij het noordelijk gedeelte van het dorp getrokken. Zo is het huidige Uitwellingerga sterk gevormd door wijzigingen en vernieuwingen van de infrastructuur. De dorpskerk, gesticht in 1690 op de plek van een middeleeuwse voorganger, is later ingekort. In 1873 werd de toren vernieuwd. Bij de kerk staan karakteristieke 18deeeuwse panden.

Tekst: © NoordBoek - Peter Karstkarel • Foto: © FrieslandWonderland