Alles over Wânswert
FrieslandWonderland Fries Nederlands

Alles over Wânswert

Wânswert

Het oude terpdorp Wânswert ligt in het Noord-Friese kleigebied, iets ten noordwesten van het aan de Dokkumer Ee gelegen Burdaard. De naam is waarschijnlijk afgeleid van Wodan- of Wanders-wierde. In de 17e eeuw werd de Wânswerterfeart gegraven, waardoor het dorp een goede vaarverbinding kreeg met de Dokkumer Ee.
De uit 1867 stammende watermolen, “Victor” genaamd, en de 16e eeuwse kerk bepalen het fraaie dorpsgezicht. De molen is in 2013 ingrijpend gerestaureerd en draait elke zaterdag. Mits het waait, kan de molen bij extreem hoge waterstanden bijdragen aan het verlagen van het waterpeil. Het witte molenaarshuisje wordt gebruikt voor cursussen. Vanwege de gering omvang is er slecht plaats voor 3 cursisten.
Het schip van de Sint-Petruskerk stamt uit de 16e eeuw en werd aangebouwd tegen het veel oudere, 14e eeuwse koor. Bijzonder is de forse zadeldaktoren, die nog wat later gebouwd werd en bijna even breed is als de kerk zelf. In de toren broeden kerkuilen.
Voor het doophek ligt een unieke renaissance grafzerk van Sipt van Goslinga en zijn echtgenote uit 1562. Deze invloedrijke adellijke familie woonde in de Goslinga State ten zuidoosten van de kerk. Op deze deels omgrachte plaats staat nu een gelijknamige boerderij.

Fietsers en wandelaars kunnen alle kanten uit in deze omgeving. Er is een mooi fietspad langs de oude trekweg richting Burdaard en Bartlehiem. Wânswert ligt aan de wandelroute tussen de buurtschap Tergrêft en Ferwert, één van de vele historische wandelpaden in Noordoost Fryslân. Daarnaast is er een zogenaamde Swalkrûte, via het Tergrêft richting Burdaard.

©

Historie van Wânswert

Wânswert is een terpdorp dat enkele eeuwen voor het begin van de jaartelling is ontstaan. Het moet een terp van het radiale type zijn geweest, maar daar is nu niet veel meer van te bespeuren. Alleen aan de noordzijde kunnen nog twee radiale paden worden herkend en een stukje van de ringweg. Dat maakt nu deel uit van de in de tweede helft van de 19de eeuw rechtgetrokken doorgaande weg van Birdaard naar Ferwert. Daarvoor ging deze weg ten zuiden om Wânswert heen. Het dorp was al eerder ontsloten door een opvaart naar de Herenwegstervaart. De hoge terp is aan het einde van de 19de eeuw vooral aan de zuidzijde afgegraven. Vanuit het zuiden is de hoogte van de kerkterp goed te ervaren.

Wânswert is een overzichtelijk dorp met een flinke kerk en een relatief grote toren. Ten noorden van de kerk ligt een compact buurtje dat met de omringende bebouwing aan de radiaalpaden naar de doorgaande weg een carré vormt. Langs de noordelijke wegen liggen wat streekjes met hier en daar notabele woningen. Het agrarische verleden doet zich nog kennen: er zijn drie grote houten schuren in de kern te vinden.

De eenbeukige dorpskerk is oorspronkelijk gewijd aan Sint-Petrus. Het schip is in de 16de eeuw gebouwd tegen het in 1335 gewijde, smallere en vijfzijdig gesloten koor dat in de 18de en 19de eeuw ommetseld raakte. De forse zadeldaktoren van vier geledingen verrees weer later dan het schip. Het kerkhof is aan de dorpszijde omvat door een ijzeren hek en aan de andere zijde is een keermuur gemetseld.

Ten noordwesten staat het kerklokaal uit 1928 en aan de doorgaande weg de tweeklassige lagere school (1887) met een middenportaal. De noordelijke bebouwing van Burdaard aan de Ee hoorde als ‘Wanswerd aan de Streek’ tot het dorp Wânswert. In 1973 is de naam van het geheel Burdaard geworden en bij de gemeentelijke herindeling in 1984 is dit Burdaard bij Ferwerderadiel gevoegd.

Tekst: © NoordBoek - Peter Karstkarel • Foto: © FrieslandWonderland