Alles over Wolsum
FrieslandWonderland Fries Nederlands

Alles over Wolsum

Wolsum

Het dorpje Wolsum, dat een kleine honderdvijftig inwoners telt, ligt even ten zuidoosten van Bolsward. Langs het dorp stroomt de Wijmerts, die een scheiding vormt tussen het dorp en het aangrenzende buurtschap Wolsumerketting. Wolsum is een karakteristiek terpdorp dat rondom de kerk vorm kreeg.

Geschiedenis
Op de vroegste afbeelding van het dorp uit 1716 zien we dat alle huizen rondom de kerk zijn gebouwd. De kerk die er nu staat, is echter niet die van op de tekening. De huidige Hervormde Kerk is op dezelfde plek rond 1870 gebouwd. Het godshuis heeft een opvallende houten toren. Bovenin hangt de originele klok, die uit de 15de eeuw stamt.
Rond Wolsum liggen verschillende buurschappen. Verspreid over de omliggende landerijen staan boerderijen, die eigen boerenbuurschappen hebben gevormd. Tellen levert uiteindelijk de volgende vijf namen op: Wolsumerketting, Remswerd, Jouswerd, Fiifhús en Ytsum.

Wonen en leven
Ondanks dat Wolsum de grootste plaats is tussen alle kleinere buurschappen, heeft het dorpje geen winkels. Voor boodschappen, basisonderwijs en sportvoorzieningen moet men uitwijken naar nabij gelegen dorpen als Blauwhuis en Nijland. Ook Bolsward biedt de inwoners volop voorzieningen.
Dorpshuis het Wilsumhûs is de trots van het dorp. Met subsidiegeld van de gemeente hebben de inwoners het vervallen gebouw in de jaren tachtig zelfstandig opgeknapt. Het harde werken leverde het dorp zelf nog een geldprijs op. Bovendien ging Wolsum de boeken in als ‘een kern waar pit in zit’.

© Gemeente Sudwest Fryslân

Historie van Wolsum

Wolsum is een terpdorp dat in de Middeleeuwen is ontstaan in de noordwestelijke hoek van de grietenij ten zuidoosten van Bolsward. Het dorp was met twee opvaarten ontsloten naar de Wymerts of Bolswarder zeilvaart. Op de vroegste afbeelding van het dorp op de grietenijkaart in de atlas van Schotanus uit 1716 staat rond de kerk een compacte dorpsbebouwing van huizen en verspreid in het land in de omgeving boerderijen die soms tot een boerenbuurschap zijn geconcentreerd.

De Tegenwoordige Staat van Friesland had in 1788 niet zoveel te melden: ‘Wolsum, niet verre van Bolswerd, en naby de vaart, die van de Nieuwe zyl derwaards loopt, zo dat men hier te scheep vry gemakkelyk af en aan kan komen. Onder dit Dorp […] behooren de buurtjes Laard, Jouwsard, Remsard, Vyfhuis en Ytzum.’

De buurten bestaan nog steeds en bij de brug over de vaart is bovendien de buurt Wolsumerketting ontstaan. Op de kaart in de Eekhoffatlas uit 1851 staan drie huizen, waar de kaart van 1716 alleen nog het Wolsumer Ketting huis vermeldde. In Vijfhuis staan in 1851 al drie huizen meer dan de naam aangeeft. De andere buurten bestaan uit boerderijen. In het midden van de 19de eeuw stonden in de kom van het dorp elf huizen die ruim 50 bewoners huisvestten. Achter de kerk is de compacte kerkbuurt nog te ervaren.

De kerk is omstreeks 1870 gebouwd ter vervanging van een middeleeuwse voorgangster die aan Sint-Martinus was gewijd. Het is een zaalkerk met een driezijdige sluiting in een merkwaardige mengstijl. Het muurwerk wordt geleed door lisenen en er staan grote rondboogvensters in. De hoeken van de gevel en die van de grotendeels ingebouwde toren hebben decoratieve pinakelbekroningen. De gevel wordt afgedekt door een rondboogfries. In de kerk staat een 17de-eeuwse preekstoel. De tot gevelhoogte in steen opgetrokken, tamelijk forse toren heeft een houten bovenbouw met aan elke zijde dubbele galmgaten en een ingesnoerde spits. In de toren hangt een luidklok uit de 15de eeuw.

Tekst: © NoordBoek - Peter Karstkarel • Foto: © Jan Dijkstra