Alles over Zurich
FrieslandWonderland Fries Nederlands

Alles over Zurich

Zurich

De naam Zurich doet denken aan die grote stad in Zwitserland. Het dorpje vlak bij de Afsluitdijk verwelkomt dan ook geregeld bezoekers uit dit land. Toen de voormalige gemeente Wûnseradiel in 2000 voorstelde om de Friese naam Surch in te voeren, stemden de honderdtachtig inwoners dan ook massaal tegen.

Geschiedenis
De naam van het kleine dorp is afgeleid van het woord Zuderinghe, wat zuidhoek of zuidoever betekent. Logisch gezien de ligging van het dorp. De strijd tegen het water speelt een belangrijke rol in de geschiedenis van Zurich. In de 14de eeuw wordt de plaatsnaam voor het eerst genoemd in de literatuur. Om zich tegen het water te beschermen bouwden de bewoners een zeedijk van houten palen. Een wormenplaag zorgde er in 1825 voor dat de dijk vervangen moest worden door een stenen variant. In 1963 werd de dijk verhoogd tot tien meter boven NAP. Deze ‘nieuwe dijk’ wordt ook wel de Zuricher slaperdijk genoemd.
De kerk in het midden van het dorp is in 1864 gebouwd. De voorganger, die hier al veel eerder stond, werd in 1772 afgebroken. Op verzoek van de scheepvaart bleef alleen de toren staan. Dat was namelijk een goed herkenningspunt op zee. Na bijna honderd jaar alleen de wacht te hebben gehouden, werd de toren in 1864 uiteindelijk weer vergezeld door een kerk.

Bezienswaardigheden
Zurich is onderdeel van de North Sea Trail. Jaarlijks passeren duizenden wandelaars het dorp op hun route rond de Noordzee. De tocht loopt van Schotland via Engeland, België, Nederland, Duitsland, Denemarken en Zweden naar Noorwegen. Wie dit te lang vindt, kan ook voor het Friese Kustpad kiezen, die tussen Stavoren en Lauwersoog loopt en eveneens Zurich aan doet.

Wonen en leven
De bewoners van Zurich zijn voor hun voorzieningen grotendeels op Witmarsum, Makkum of Harlingen aangewezen. De inwoners maken volop gebruik van dorpshuis It String of ontmoeten elkaar in het bruine café van hotel De Steenen Man.

© Gemeente Sudwest Fryslân

Historie van Zurich

Zurich is een dorp dat in de verdrukking is gekomen achter het spinnenweb van wegen bij de Kop van de Afsluitdijk en een tweetal dijken. Oorspronkelijk is het een komdorp, maar om de kerk is de kern in de loop van de tijd wat onduidelijk geworden, terwijl de bebouwing van de streken langs de dijk en de weg zich verdichtte. De zeedijk op Deltahoogte biedt een weids uitzicht over het dorp en de kale omgeving. De weerbarstigheid van het landschap heeft dichter Obe Postma, afkomstig uit het nabije Cornwerd, beschreven in De boerinne fan Surch:

Har earizer blinkt yn ’e sinne fier
Want it hiem leit heech en frij;
En beammen waachse net te Surch:
De see is te tichtebij

De andere dijk is de Zuricher slaperdijk die in 1732 moest worden aangelegd omdat de zeedijk van de Zuricheroordpolder ernstig was aangetast door de paalworm. Willem Loré had het plan ervoor gemaakt. Loré’s dijken hebben flauwe taluds die de golfslag beter breken dan steile dijken. Tegen de zool van de slaperdijk is de compacte lintbebouwing langs de Caspar di Roblesdijk ontwikkeld.

In de jaren tussen 1922 en 1932 heeft het dorp een drukte van belang gekend tijdens de aanleg van de Afsluitdijk. De dijkwerkers woonden in een dorp van barakken en zochten ’s avonds vertier in De Steenen Man waar het soms ruig toeging. Het barakkendorp is verdwenen, het hotel is nog steeds een accent in de bebouwing. De bescheiden naoorlogse dorpsuitbreiding ligt in het zuiden.

Zurich heeft een ruim met jonge iepen omzoomd kerkhof. Er staat een late neorenaissancekerk uit ongeveer 1905 met mogelijk nog een middeleeuwse kern en toren met een achtzijdige lantaarn en een spits. Het metselwerk is versierd met rondboognissen met versieringen van kunststeen. De noordgevel is helemaal gesloten, de zuidgevel bevat vier rondboogvensters. Een zekere Roosjen zou de architect zijn. Een aannemer met die naam was bij de vernieuwing van de kerk van Cornwerd betrokken.

Tekst: © NoordBoek - Peter Karstkarel • Foto: © FrieslandWonderland