Alles oer Riis
FrieslandWonderland
NederlandsDuitsEngels

Alles oer Riis


Deel:

-

-

Riis

Riis

Rijs is een streekdorp in het zuiden van Gaasterland, vlakbij het IJsselmeer. Begin 16e eeuw was er een uithof van het Sint-Odulphusabdij in Hemelum De Amsterdamse regent Hiob de Wildt heeft een belangrijke rol gekregen in de ontwikkeling van Rijs. In de 17e eeuw vormde hij het heuvelachtige heideterrein om naar het Rijsterbos. Hij liet ook een landhuis bouwen: Huize Rijs.

Het Rijsterbos werd aangelegd in barokstijl met rechte lanen en zijlanen. Het landgoed werd In 1834 eigendom van de adellijke familie van Swinderen. Ze lieten een nieuw slot bouwen en legden een slottuin aan in Engelse landschapsstijl. De hoge slotmuur is nog steeds te bewonderen.

Er werd in die tijd ook veel land ontgonnen en productiebos geplant. Het eikenhout werd verkocht aan leerlooierijen. Begin 20e eeuw werden er veel villa’s en hotels gebouwd. De villa ‘Mooi Gaasterland’ uit 1912 is hier een mooi voorbeeld van.

Het Rijsterbos werd in 1941 gekocht door it Fryske Gea. Niet-leden konden het bos bezoeken voor 10 cent. In het bos groeit een zeldzame wintereik, waarschijnlijk een restant van de oorspronkelijke vegetatie van Gaasterland. In het bos hebben dassen hun onderkomen gevonden. Ook is het Rijsterbos een geliefde plek voor doortrekkende vogels. De ‘slottun’ is in 2010 op initiatief van terreinbeheerder It Fryske Gea geheel hersteld. Er werd ook een toegangspoort gemaakt door kunstenaar Ids Willemsma.

In het bos werd in 1849 een bijzondere stenen kist gevonden. De vondst van deze steenkist of hunebed gaf aan dat er in dit gebied in de steentijd al mensen woonden. De originele kist is destijds gebruik voor het verharden van een weg, de vindplek van de kist is aangegeven met stenen.

Het Vredestempeltje werd in 1814 gebouwd na de overwinning op Napoleon. Dit fraaie gebouwtje werd in 1944 verwoest door een gecrashte V2-raket. In de buurt van het tempeltje vuurde de Duitse bezetters V2-raketten af. Het tempeltje is na de oorlog herbouwd.

Rijs is al jaren een populaire bestemming voor toeristen. Het is er goed toeven door de vele hotels, chalets, campings en speelparadijs voor kinderen. Wandelend of fietsend is het glooiende landschap van Gaasterland optimaal te beleven. Bij het Mirnser klif, een hoge keileemrug aan het IJsselmeer, wordt veel gekitesurfd.

© Doarpswurk

Histoarje fan Riis

Riis is in streekdoarp op in hege sânrêch, dat fan it midden fan de 19e ieu ôf stadichoan syn hjoeddeistige foarm krige fan in frij losse kearn mei fierder fersprate losse bebouwing.

Riis wie fanâlds in buorskip by Murns en hat nea in tsjerke hân. Oan it begjin fan de 16e ieu kaam der in úthôf fan de Sint-Odulphusabdij fan Himmelum en yn de twadde helte fan de 17e ieu waard it bûten mei Huis Rijs stichte troch De Ruyter de Wildt, âld sekretaris fan de admiraliteit fan Amsterdam, dy’t de heidefjilden ûntginne liet en der nôt en tabak plante. In oar part rjochting hege kust beplante er mei bosk yn in formele oanlis dy’t noch altyd as stjerrebosk te werkennen is. Letter wie it bûten yn hannen fan de famylje Van Swinderen, dy’t it bosk midden 19e ieu yn lânskiplike styl útwreidzje liet.

Yn dit Riister bosk, sûnt 1941 yn besit en behear fan It Fryske Gea, stiet in seiskantich empire timpeltsje út 1814 om de befrijing te betinken fan de Frânske oerhearsking. It bosk is in trekpleister dat mei de kustrekreaasje yn dizze streek al foar de oarloch toerisme op gong brocht, wêrfoar ek inkele hotels en ferdivedaasje stichte waard. It is ien fan de drokst besochte parkeftige bosken fan Fryslân.

Filla “Mooi Gaasterland” waard yn 1912 boud yn opdracht fan de yn Den Haach festige “Maatschappij Gaasterland”. It wie wenhûs mei kantoar foar de administrateur. Dizze maatskippij hie in protte bosk en oare besittingen yn Gaasterlân kocht fan de famylje Van Swinderen. De filla is ûntwurpen troch de Haachse arsjitekt M.J. van der Schilden yn de fernijingsstyl. In protte bosk waard roaid om it hout te ferkeapjen en de landerijen te ferpachtsjen. De maatskippij waard yn 1924 likwidearre. De Utrechtse Diocesane bond der Katholieke Arbeiders Beweging festige yn de filla in koloanjehûs foar ûnder mear bleeknoaskes út de stêd. Yn dy tiid waard efter de filla in kapel boud. Yn de santiger jierren doe’t it in algemien medysk bernetehûs wie, waard it útwreide mei in koloanjedoarp.

Tekst: © NoordBoek - Peter Karstkarel • Foto: © FrieslandWonderland

Webshop

Mogelijk hebben de volgende produkten uit onze webshop ook uw interesse. Deze produkten worden u aangeboden in samenwerking met diverse uitgeverijen, erfgoedinstellingen en fotografen.

Categorie: historische-kaarten

Gaasterland in de atlas van Eekhoff

Gaasterland in de atlas van Eekhoff


Categorie: historische-kaarten

Gaasterland in de atlas van Schotanus

Gaasterland in de atlas van Schotanus


Categorie: historische-kaarten

Kaart van de Groote en provinciale Communicatien met dedaar op zich bevindende B

Kaart van de Groote en provinciale Communicatien met dedaar op zich bevindende B


Categorie: historische-kaarten

Kaart van de provincie Friesland uit 1847

Kaart van de provincie Friesland uit 1847


Categorie: historische-kaarten

Kaart van het terrein langs de Zuiderzeekust van het waterschap De Zeven Grieten

Kaart van het terrein langs de Zuiderzeekust van het waterschap De Zeven Grieten


Categorie: historische-kaarten

Schets t.b.v.een nieuwe vaart tussen de Lits en en Spokerhoeksvaart

Schets t.b.v.een nieuwe vaart tussen de Lits en en Spokerhoeksvaart


Categorie:

Nieuwe encyclopedie van Fryslân

Nieuwe encyclopedie van Fryslân

De Nieuwe Encyclopedie van Fryslân is een onmisbare aanvulling in de boekenkast voor iedereen die gek is van Fryslân en meer wil weten van deze provincie. Op 15 september 2016 verscheen de vier

... lees meer

Prijs: € 125,00