Alles oer Wommels
NederlandsDuitsEngels
Nieuwe encyclopedie van Fryslân voor slechts € 29,90 incl. verzenden!

Aanbieding: Nieuwe encyclopedie van Fryslân voor slechts € 29,90 incl. verzenden!

Bijna 8 kilogram aan kennis over Friesland! Wees er snel bij want op is op.

De Nieuwe Encyclopedie van Fryslân is een onmisbare aanvulling in de boekenkast voor iedereen die gek is van Fryslân en meer wil weten van deze provincie. Op 15 september 2016 verscheen de vierdelige encyclopedie die rond de 3000 pagina’s telt, 11.000 trefwoorden bevat en ruim 8 kilo weegt. De encyclopedie staat bomvol actuele kennis over Fryslân en is een echte pageturner geworden.

Voor al diegenen die dit standaardwerk over Fryslân altijd al hadden willen hebben! Nu voor een wel heel speciaal prijsje! Maar let op! Op = Op!

| Prijs inclusief verzenden: € 29,90

Alles oer Wommels


Deel:

-

-

Wommels

Wommels

Na de herindeling van 1984 werd het terpdorp Wommels aangewezen als hoofdplaats van de gemeente Littenseradiel. Van oudsher had het al een centrumfunctie met vooral handel in kaas.

Sporen van de rijke zuivelhistorie zijn in het hele dorp terug te vinden. Aan de Boalserterfeart werd in 1892 de eerste Coöperatieve zuivelfabriek gebouwd. Het grote pakhuis van deze fabriek is tegenwoordig een tandartsenpraktijk. In het centrum is langs dezelfde vaart Museum It Tsiispakhús (fries voor ‘het kaaspakhuis’) gevestigd. Dit museum werd in 2009/2010 geheel gerestaureerd. Op de benedenverdieping zijn wisselende exposities. Wie meer wil weten over de zuivelhistorie van de streek kan zich vermaken op de bovenverdieping van het museum.

De forse Jacobikerk staat op een grotendeels intacte terp. De originele kerk werd gebouwd in de 13e eeuw. Na een brand in de 15e eeuw werd de kerk herbouwd in een laat-gotische stijl. De toren werd in de 19e eeuw gebouwd. Het interieur is zeer de moeite waard,er hangen vijf rouwborden van de adellijke Friese families Sminia en Eysinga.

Elk jaar vindt in Wommels de Freulepartij plaats, dit is een kaatswedstrijd voor jongens van 14 tot 16 jaar. Freule de Vos van Steenwijk gaf in 1902 een flink bedrag voor het jongenskaatsen. Een jaar later werd de eerste Freulepartij georganiseerd. Dit evenement is een begrip in Fryslân en trekt jaarlijks duizenden bezoekers. Ter ere van Freule de Vos staat er een borstbeeld op de terp.

Wandelaars kunnen goed uit de voeten in Wommels. Er is een Swalkrûte met verschillende afstanden rondom het dorp. U kunt via de Aldedyk, een slingerende oude weg een rondje maken via de oude zeedijk de Slachtedyk. Ook kunt u dwars door de ‘greiden’ het oude terpengebied verkennen met langs verschillende boerderijen.

Ten oosten van Wommels ligt het weidevogelgebied Skrok. De plas Swyns is ontstaan na het afgraven van een woonterp. Het natuurgebied wordt beheerd door Natuurmonumenten en er is een fraaie vogelkijkhut aanwezig.

© Doarpswurk

Histoarje fan Wommels

Wommels is yn 1984 it haadplak wurden fan de gemeente Littenseradiel, foarme út Hinnaarderadiel en Baarderadiel. It is fan âlds in suveldoarp. Oan de noardkant waard oan de Boalserter Feart yn 1892 de suvelfabryk fan de Nederlandsche Maatschappij van Kaas-en Roomboterfabrieken stichte (dy’t yn 1934 al wer ticht gie) en in jier letter, yn it suden oan deselde feart, de Coöperatieve Stoomzuivelfabriek Wommels dy’t it folle langer folhâlde soe.

Wommels waard foaral in tsiisdoarp. Hjir en dêr binne nochal wat tsiispakhuzen te sjen, daliks te werkennen huzen fan tsiishandelers; se ha ferhege souders mei heal rûne finsters boppe de gewoane wenferdjipping, de tsiissouders.

Midden yn it doarp leit in plektrumfoarmich skean gersfjild, in prachtige mei beammen omseame romte mei it portretbyld fan freule C.J. de Vos van Steenwijk. Troch har legaat kin alle jierren de ‘Freulepartij’ foar jonge keatsers hâlden wurde.

Oan de eastkant hat ea Sminiastate stien, in ienfâldige aadlike wenning mei in prachtich park. Yn 1898 hat boargemaster Hopperus Buma, fan memmekant ôfstammeling fan de famylje dy’t der wenne, der in gigantyske filla in neorenêssânse styl bouwe litten. Doe’t er al gau yn konflikt kaam mei de mienskip oer de organisaasje fan de earmesoarch naam er ûntslach en ferhúze nei Haarlim. Hy liet de filla stien foar stien ôfbrekke en oan it Spaarne wer opbouwe. Op it plak fan de tún fan Sminia binne huzen boud, ûnder mear de yn opfallende karreefoarm realisearre arbeiderswenten yn 1925. Yn de hege hoeke fan it gersplein, rjochting de tsjerke, stiet de Wilhelminabeam út 1898 mei in moai smei-izeren stek wêryn fiif fan izer getten portretmedaillons fan hare majesteit ferwurke binne.

Súdwestlik fan de tsjerke stiet it gemeentehûs, yn 1840 al stichte, faak ferboud en yn 1987 sterk útwreide. Efter it gemeentehûs leit it romme keatsfjild.

Wenningbou fûn plak om it sintrale gersplein, flak by de tsjerketerp, wat eastliker, oan beide kanten fan de trekfeart en foaral yn de lette 19e en yn de 20e ieu by de útfalswegen lâns. De ûntwikkeling fan húzebou en bedriuwen nei de oarloch hat ynearsten syn beslach krigen yn de smelle strook tusken de trekfeart en de strjitte nei de Súdhoeke en de Slachtedyk wêr’t in freonlik, tradisjonalistysk buertsje ûntstien is. Dêrnei binne earst foaral westlik fan de trekfeart en ek al gau eastlik fan de trochgeande noard súd rûte, wenwiken ûntwikkele.

Tichtby de brêge oer de trekfeart is by in raffelich plein it ‘Tsiispakhûs’ te finen, in museum mei ûnder mear ynformaasje oer de terpen en terpfynsten út de wide omjouwing, mar foaral mei in heldere presintaasje fan de striid tsjin it wetter mei as hichtepunt de monumintale Slachtedyk.

De herfoarme tsjerke stiet op in rom en betreklik heech tsjerkhôf, begrinze troch in stek mei boekehage. Oan de noard en súdkant steane wat eskdoarnen en op de súdeasthoeke in flinke treurwylch. De tsjerke is oarspronklik wijd oan Jacobus en is yn de 13e ieu boud fan mingde giele friezen. Se hat grutte spitsbôgefinsters mei profilearre trasearringen fan bakstien. Yn de súdgevel levert it mei de steunbearen in regelmjittich gevelritme op. Yn de noardgevel steane minder finsters en is it metrysk effekt minder. Yn it koar mei in sluting fan fiif siden fan in regelmjittige tsienhoek binne de finsters tichtset, mar der sit wol in tagongspartij yn in moaie tudornis. De tsjerke is yn de 16e ieu ferboud. De foarse toer datearret út de 19e ieu. Hy hat trije segminten mei rûnbôgenissen, in blokte kroanlist en in ynsnuorre achtkantige spits. It stimmige ynterieur hat net ferve balken op moaie kaaistikken en in protte iken meubilêr fan kânsel, doopstek en banken. Der stiet in hearebank út 1625, it oare meubilêr is jonger. It oargel is neutraal griis skildere en yn it koar der tsjinoer hingje roubuorden fan de bewenners, út de famyljes Sminia en Eysinga, fan Sminiastate.

Tekst: © NoordBoek - Peter Karstkarel • Foto: © Marica van der Meer

Webshop

Mogelijk hebben de volgende producten uit onze webshop ook uw interesse. Deze producten worden u aangeboden in samenwerking met diverse uitgeverijen, erfgoedinstellingen en fotografen.

Hennaarderadeel in de atlas van Eekhoff

Hennaarderadeel in de atlas van Eekhoff

Hennaarderadeel in de atlas van Schotanus

Hennaarderadeel in de atlas van Schotanus