Mijn hond Bailey heeft geen idee wie Johann Hermann Knoop was. Toch loopt hij bijna elke maand over zijn paden. Zodra je in Friesland met de hond het bos in gaat, sta je vaak midden in een oude buitenplaats. De lanen, vijvers en slingerpaden zijn ooit bedacht door adellijke families en hun tuinarchitecten. Ik zocht uit wie er achter vijf van mijn favoriete wandelplekken zit.

Eerst even dit: een stins was in de middeleeuwen het stenen huis van een Friese hoofdeling. De state was het landgoed dat erbij hoorde, met pachtboerderijen, bossen en tuinen. Van de meeste stinsen is niets meer over, maar hun parken en bossen bestaan vaak nog wel. En daar wandel je nu met je hond.

Een wandeling is extra bijzonder als je weet hoe het ooit is ontstaan.

Oranjewoud: het buiten van de Oranjes

In 1664 kocht Albertine Agnes van Nassau, weduwe van stadhouder Willem Frederik, een stuk woud bij Heerenveen. Zo ontstond Oranjewoud, het buitenverblijf van de Friese Oranjes. Het paleis dat Daniël Marot er vanaf 1708 voor haar familie ontwierp, is nooit afgebouwd. Het huidige huis Oranjewoud stamt uit 1829.

Wat bleef, zijn de kaarsrechte lanen. Indrukwekkend, maar zelf neem ik met Bailey liever de smalle slingerpaadjes in het Reigersbos. Mijn favoriete rondjes en parkeertips staan in mijn blog over wandelen in Oranjewoud. Koffie met oranjekoek bij Hotel Tjaarda hoort er ook bij tijdens een pauze moment.
Met de hond: aanlijnen (reeën en damherten). Klein losloopgebied bij het Veenwijkbos. Parkeren: Tjaarda's Laan 2.

De Slotplaats, Bakkeveen: een landhuis dat verdween

In 1668 liet de familie Aylva hier, net buiten Bakkeveen, het Blauwhuis bouwen. In 1838 werd het afgebroken; alleen de boerderij staat er nog. Maar de tuinen van Knoop zijn gebleven, met zijn sterrebos en een boomgaard vol oude fruitrassen. Sinds 1997 is het landgoed van Natuurmonumenten.

De naam van het Pronkrondje zegt het al: in dit parkbos lieten de eigenaren hun bezit zien aan hun gasten. Ik loop het liefst de blauwe route van zo'n 6 kilometer, over bospaden, heide en langs petgaten. Hoe je die wandelroute met je hond loopt, lees je in Bakkeveen wandelen met hond.

Wederom zijn wij weer fan van de smalle paden en tijdens de herfst zijn de kleuren van de bomen prachtig. Het lijkt dan net alsof je in een herfstsprookjesbos loopt.

Met de hond: aanlijnen, behalve op de plekken langs de blauwe route waar een bord zegt dat je hond los mag. Routes: geel 1,2 km, rood 2,5 km, blauw 6 km. Parkeren: parkeerterrein De Slotplaats.

Stania State, Oentsjerk: Knoop én Roodbaard

Stania State gaat terug tot de zestiende eeuw, toen Jeppe van Stania hier woonde. In 1738 legde Knoop er een strakke barokke tuin aan. Ruim tachtig jaar later, in 1821, maakte Lucas Pieters Roodbaard er een Engelse landschapstuin van, met slingerpaden, bruggetjes en vijvers. Het was een van zijn eerste ontwerpen voor een landgoed. Freule Clara Rengers woonde er als laatste van haar familie, tot 1930. Sinds de jaren zestig beheert Staatsbosbeheer het park.
Let op de eendengrot van rond 1890 en de driepuntsbrug. Het voelt hier als een sprookjesbos. Wil je verder lopen, dan kun je vanuit Oentsjerk doorsteken naar de natuurgebieden Grikelân en Turkije.

Tijdens warme dagen wil Bailey soms even een verfrissend duikje nemen, maar gelukkig gaat die ook zonder problemen over de meerdere bruggetjes heen.
Met de hond: het park is vrij toegankelijk; houd je hond aan de lijn.

ondwandeling met Grikelân en Turkije: ca. 5 km. Adres: Rengersweg 98b, Oentsjerk.

Koepelbos, Oldeberkoop: Roodbaard in het klein

Rond 1825 kwam Roodbaard ook naar Oldeberkoop, om voor grietman J.A. Willinge een parkbos in landschapsstijl te ontwerpen. Staatsbosbeheer en vrijwilligers uit het dorp herstelden het tussen 2011 en 2015. Een opvallend stukje recentere geschiedenis: van 1954 tot 1964 stond hier een luchtwachttoren. Sinds 2024 vertelt een informatiebord erover.

Het Koepelbos behoort zeker tot mijn top 3 van fijne kleine wandelingen in Zuidoost-Friesland. Een rondje om het bos is zo'n 3 tot 4 kilometer en het hertenkamp is een fijn start- en eindpunt.

Met de hond: altijd aanlijnen. De Batten is van 1 maart tot 1 juli gesloten. Parkeren: bij het hertenkamp, Stellingenweg 1.

Beetsterzwaag: het Wassenaar van het noorden

Al in 1684 stonden in Beetsterzwaag vier herenhuizen. Adel en patriciaat bouwden er hun buitenplaatsen en begin negentiende eeuw plantten de grootgrondbezitters grote bossen aan. Lauswolt werd in 1826 gekocht en in 1868 verbouwd tot herenhuis; sinds 1954 is het een hotel. Ook de geheime formatiegesprekken voor het kabinet Balkenende IV vonden hier plaats.

In de bossen van Beetsterzwaag kronkelt het vlonderpad door het Wallebos. In het weekend kies ik de smalle paadjes; daar is het een stuk rustiger. Het leuke aan wandelen in Beetsterzwaag is dat het lekker gevarieerd is. Je wandelt over meerdere vlonderpaden, smalle bospaden en je kunt bij Lauswolt iets lekkers bestellen.

Met de hond: aanlijnen, er is geen losloopplek. Parkeren: bij de speeltuin aan It Merkelân. De route door de bossen is ongeveer 7 km.

Herfst of voorjaar?

In de herfst zijn de oude lanen op hun mooist. Kom in het voorjaar terug voor de stinzenflora: sneeuwklokjes, holwortel en bosanemonen die eeuwen geleden rond de Friese staten zijn geplant en nu in het wild bloeien. Neem je hond mee en kijk eens om je heen: elk pad heeft een verhaal. Meer hondvriendelijke wandelroutes in Friesland verzamel ik op mijn blog Liefs uit Fryslân.

Celina Kats is de schrijver achter Liefs uit Fryslân. Ze liep meer dan honderd routes door Friesland met haar hond Bailey.