FrieslandBlog

Onderstaande vensters komen van FrieslandBlog. Wilt u ook schijven over Friesland, meld u dan aan via het contactformulier.

Het dorp Eastermar ligt ten noorden van Drachten in een prachtig gebied te midden van twee, voor het gebied bijzondere waterpartijen, het Bergumermeer en De Leien. Deze relatief kleine en ondiepe meren zijn grotendeels ontstaan door veenafgravingen en afkalving. Het gebied draagt met trots het predicaat “Nationaal Landschap De Noardlike Fryske Wâlden” (De Noordelijke Friese Wouden).

Toch zal een bezoeker die van de meren heeft genoten zich wellicht afvragen, waar zijn de wouden gebleven? Inderdaad, wouden in de zin van uitgestrekte bossen vind je er niet. In de plaats daarvan vind je een eeuwenoud coulisselandschap. Dit wordt gevormd door talloze boom- en houtwallen die kleinschalige boerenpercelen van elkaar scheiden. Hier en daar kijk je dwars door een aantal van deze boom- en houtwallen heen, de dieptewerking is subliem. Tussen deze coulissen zie je telkens weer een andere voorstelling. Akkerland, graanvelden, weilanden met koeien, paarden, schapen, of misschien wel het mooist, een wisselend kleurenpalet van veldbloemen. De analogie met coulissen en voorstellingen in een theater kan bijna niet treffender.

De boom- en houtwallen worden met regelmaat teruggesnoeid en groeien in enkele jaren daarna weer terug. Aan de oudste exemplaren zie je dit onderhoud terug in decenniaoude grillige stronken en stobben. Ruilverkaveling is aan het gebied voorbijgegaan en dat is maar goed ook. De hout- en boomwallen zijn onaangetast en volgen de oorspronkelijke zandpaden die dorpen als Eastermar, Sumar, Harkema en Drogeham aan elkaar verbonden en nog steeds verbinden. De gemeente heeft zich erbij neergelegd en doet het onderhoud met zorg, verharding is uitgesloten. 

Het enige dat in het historische beeld ontbreekt zijn de karresporen die er ooit in grote hoeveelheden moeten hebben gelegen. Ook verdwenen zijn de talloze plaggenhutten die er moeten hebben gestaan. Het is moeilijk voor te stellen maar tot voor slechts honderd jaar geleden werden plaggenhutten in het gebied gebouwd om in te wonen, ook met grote gezinnen. De bijzondere  geschiedenis van de plaggenhut wordt verteld in Themapark de Spitkeet in Harkema, een aanrader.

Ik heb er een middag doorgebracht en kom snel terug want "Theater" Nationaal landschap de Noardlike Fryske Wâlden is 7 dagen per week open en de entree is ook nog eens helemaal gratis!

In Gaasterland heb je aan de IJsselmeerkust een aantal plekken waar je een optimaal uitzicht hebt over het IJsselmeer. Ik denk aan het Mirnserklif bij Mirns, het Oudemirdumerklif bij Oudemirdum en het meest beroemde, het Reaklif bij Warns. Hier vochten de Friezen een legendarische strijd tegen de Hollanders in 1345.

Je vraagt je af waarom je juist hier het mooiste uitzicht hebt over het IJsselmeer. Volgens mij komt dat doordat je bij helder weer nog net de overkant kunt zien. Je ziet de kerktoren van Enkhuizen duidelijk aan de horizon temidden vaag trillende silhouetten van windturbines, bomen en bebouwing. Daarnaast heb je als je naar links kijkt uitzicht op windturbines die de dijk van de Noordoostpolder en Flevopolder aangeven, helemaal tot aan de Maximacentrale bij Lelystad. Aan de rechterkant zie je de windturbines die het einde van de Afsluitdijk markeren, de Afsluitdijk begint wat mij betreft in Friesland maar wellicht zag de geestelijk vader Cornelis Lely dat anders.

Dit panorama heb je vooral omdat het klif je net voldoende meters boven het waterpeil van het IJsselmeer uittilt. Hierdoor kun je over de kromming van de aarde en dus het IJsselmeer heen kijken.

Als je de tijd neemt ga je bijna automatisch mijmeren over wat er allemaal nog meer achter de horizon schuil gaat en achter de toren van Enkhuizen. En juist op dat moment raak je in gesprek met een toevallige voorbijganger. Hij vertelt dat tijdens de tweede wereldoorlog V2’s werden gelanceerd vanuit de bossen van Rijs, bestemming Londen. Deze bossen bevinden zich in Mirns recht achter je.  Veel V2's zouden dienst hebben geweigerd en in het IJsselmeer zijn geplonst.

Ik heb het nagezocht op de kaart. Ze moeten rechts van de Enkhuizer toren zijn gevlogen onderweg naar de Britse hoofdstad. Mijn bezoekjes aan het IJsselmeerpanorama krijgen vanaf nu een extra dimensie.


Uit de dorpscanons

Onderstaande vensters komen uit diverse historische canons die ontwikkeld worden op www.dorpscanon.nl

Op dit plak binne yn 1933 Albert en syn frou Foukje Brink in bakkerij anneks winkel begûn. Op hûsnr. 11 stiet ûnderwyls in oare wenning . “Altyd dy hearlike rook, benammen as der sûkerbôle bakt waard", kaam de buorfrou har yn ’t sin. Troch de wike waarden de bestellingen foar bûtenút thûs besoarge troch soan Hyltje. De bewenners yn it doarp moasten de bôle sels helje, mar krigen dan in stik koarstekoeke as beleanning mei. Dat wie in soarte fan krûdkoeke dêr ’t de bakker de kanten fan ôfsnijde om wei te jaan oan de klanten. It wurdt dêrom ek wol kantkoeke neamd.

De winkel en bakkerij wiene it klopjende hert fan it doarp. Albert en Foukje wiene echte doarpsminsken en stiene altyd iepen foar de minsken fan it doarp. Sa hat Albert Brink him ek moai wat jierren ynset as foarsitter fan doarpsbelang. De bakkerij wie ek in soarte fan doarpsromte: mei sinteklaastiid koe men sjoele en balgoaie yn ’e bakkerij. Dy tradysje giet noch altyd troch, al is it plak feroare. Bakker Brink krige as earste in telefoan. As men belje woe, koe men dêr telâne, of de bakker kaam by dy lâns as der in berjocht foar dy wie. Jo wisten net better, sa groeiden wy op en it koe bêst. It hûs bestie, útsein de bakkerij, út in wenkeamer, in koken-keamer, in sliepkeamer en in winkel. De bern sliepten boppe op ’e souder.

De oven fan de bakkerij waard earstoan ferwaarme troch it ferbaarnen fan hout en turf. Letter waard de oven ferwaarme troch middel fan in oaljebrâner. De oalje waard opslein yn oaljefetten achter de bakkerij. Yn de oarlochsjierren waarden de ruten fan de bakkerij fertsjustere en learden ûnderdûkers de doarpsbewenners it skaken.

 

Op 22 maaie 1870 trout Sybe Cornelis syn dochter Trijntje mei smidsfeint Lourens Lutgendorff út Snits. Sybe wol dat it jonge stel nei harren houlik in goede start meitsje kin. Hy hat dêrom in oerienkomst sletten mei timmerman Pieter Willems Twijnstra út Folsgeare. Pieter Willems bout oan de Tsjaerddyk in smidderij en Lourens Lutgendorff sil it pân foar teminsten fiif jier hiere, foar in bedrach fan fl 169 yn it jier. Sybe Corenelis Nijdam stiet, as eigner fan in skipmakkerij yn Snits, foar it jonge stel garant.

 

Lourens en Trijntje fêstigje harren neffens plan nei harren houlik oan’e Tsjaerddyk. Lourens Lutgendorff is in tige eigensinnich persoan en hy hat al gau spul mei de tsjerkfâden en oare minsken yn it doarp. Nei fiif jier hat Lourens Lutgendorff it dan ek wol besjoen yn Folsgeare en keapet hy de smidderij fan Ynte Roode yn Makkum.

Timmerman Pieter Willems Twijnstra giet fuort út Folsgeare en wurdt boer yn Abbegea. Hy wol ôf fan’e smidderij en set de saak te keap. Hendriekus Monkel, stedsomropper út Snits, bringt in bod út fan fl 1661, - . Dit bod wurdt ôfwezen en it pân wurdt út de ferkeap helle. Nei it fertrek fan  Lourens Lutgendorff  yn maaie 1875, komt Albert de Hond as nije hierder yn it bedriuwspân foar in termyn fan twa jier. Hy betellet in oansjenlik leger hierbedrach fan fl 140, - yn it jier. Twijnstra wol dochs fan it pân ôf en yn 1876 komt it wer te keap. Petrus Jentjes Greydanus, bouboer yn Easthim, wurdt foar fl 1740, - de nije eigner.

 


Uit het dorpsarchief van Easterein

Onderstaande vensters komen uit het in opbouw zijnde dorpsarchief van Easterein. Kijk op https://easterein.argyf.nl voor een indruk van dit dorpsarchief.

De gersdrûgerij

Wij lêze yn de oantekens fan de tsjerkfadij gearkomste fan 13 novimber 1946 it folgjende:

'Een verzoek van de Vereeniging tot oprichting van een grasdrogerij om aankoop van een terrein uit het eigendom der pastorie.' En dat waard ynwillige. Yn 1947 is de oprjochting in feit.

Earste bestjoer

It earste bestjoer fan de “Coöperatieve Groenvoerdrogerij OOSTEREND G.A. bestie út:

P. Kooistra, Kûbaerd, W.H. de Jong Easterein, KL Hofman Lytsewierrum,

S. Reitsma Wommels en H.S. Couperus Hartwert.

Behearders wienen:

Folkert T. Vellinga (1906-1984), fan 1946-1951 en Jan Jelsma (*1917) fan 1952-1968.

It funksjonearjen

Hjir folget in koarte beskriuwing fan Tjalling Tjalsma (*1928), ien fan de wurknimmers, oer it funksjonearjen fan de drûgerij:

'Der waard earst begûn mei ien drûger, in Ingelsk fabrikaat. Al gau kaam der in twadde by en yn 1950 in tredden. Wy wurken earst mei ien foarman, ien man foar it terrein, trije man dy 't soargen dat it gers nei de drûger laat waarden twa man dy't yn it pershok dwaande wienen. Dêr stie letter ek de biks masjine.

Nei twa jier ferfoel de funksje fan de terrein man.

Wy wurken yn trije ploegen. De wurktiden wienen sa regele:

De earste ploech wurke moandeitemoarns fan ien oere oant tolve oere ta. Dan kaam de twadde ploech, dy 't fan tolven oant jûns achten wurke en dêrnei de tredde fan jûns achten oant de moarns fjouweren. De moarnsploech wurke 51 oeren, de middeisploech 50 oeren en de nachtploech 40 oeren. Der waard in wikselsysteem tapast. Yn dy tiid wie in 48-oerige wurkwike regel.

It gers waard mei in trekker en oplader ophelle. Twa man wiene beset mei it wurk op de laadwein en der wiene twa tuskenriders. Hja begûnen moarns om fiif oere en wurken oant der genôch gers wie foar oant de oare moarns.

Yn 1963 is de earste (Ingelske) drûger ôfskaft en regelen foarried bakken de tafier. Der wie wurk foar ien man.

Letter kaam foar it opheljen fan it gers der in apparaat ('kid') dat it gers op de wein blaasde.

De earste jierren koene wy net earlik 1000 kg (wiet) gers ferwurkje. Letter waard dat gans better. Nei 1964 hellen we somtiden wol 1200 kg. yn de oere. Doe hawwe wy bêst draaid.

Yn 1968 is de drûgerij fusearre mei dy fan Mantgum en binne wy der hinne gien'.

Eastereinders dy't hjir wurke hawwe binne:

Klaas Sietsma (1921-1992), TjallingTjalsma (*1928), Merk van der Meulen (1920-1987), Jan Stapersma (1897-1974), Pieter Jetzes Wiersma (1901-1982), Pieter J. Hiemstra (*1916), Bouke de Koe (*1918), Haring de Koe (*1914), Andries Smeding (1908-1979), Lieuwe Dijkstra (1898-1979), Pieter H. de Boer (*1935), Jan Jan Stapersma (*1918), Meinte Vollema (1900-1969), Ynte Dijkstra (*1931), Anne Ypma (*1930), Fokke Schonenburg (1912-1987), Siebren Feenstra (*1945), Wierd Hiemstra (*1920), Hielke Heeringa (*1928), Sake Hemstra (*1925), Hein Hoekstra (1902-1971), TjallingHoekstra (*1912), Jouke Feenstra (1908-1994), Ype de Jong (1890-1969), Germ Stilma (*1922), Age Jansen (*1928), Pieter Y. Hiemstra (1889-1974), Andries Vollema (*1933), Hendrik Bos (*1926), Harm Miedema (*1922)

Administraasje: Durk H. de Boer (1897-1954), Lipkje de Boer (*1934), Mintje de Boer (*1936), J. Jorritsma (*1912), W.K. de Jager (1902-1987).

Gebouwen ferkocht oan BOS Meganisaasje

De gebouwen binne yn 1969 kocht troch Bos meganisaasje B.V.

De bungalow, boud yn 1970, waard it ûnderkommen fan direkteur Henderikus Lambertus Johannes (Henk) Bos (*1944) en Cornelia Adriana Maria van Esch (*1944) mei har trije bern.

Der hawwe yn de rin fan de tiid trije ferbouwings en útwreidings plak fûn, yn 1978, 1989 en 1995. Op 't stuit beslacht it bedriuw 10.000 m2, dêr't 2500 m2 fan beboud is.

Oare kant de dyk waard yn 1986 it meganisaasjebedriuw fan Koopmans, (it ald- büterfabryk) oankocht, dat brûkt wurdt foar opslach en showroom foar lanboummasines.

It bedriuw telt 13 wurknimmers dêr't twa fan yn Lollum wurkje.

Hjoeddedei, we skriuwe 1995, wenje Geert Dijkstra (*1943) en Dieuwke Reinsma (*1946) yn de bungalow.