FrieslandWonderland Fries Nederlands Nieuw: Tip de redactie over interessante sites van en over de Friese dorpen en steden!

Alles over Achlum

Achlum

Het terpdorp Achlum ligt ten zuidwesten van Harlingen en ten zuidoosten van Franeker. Aan de zuidkant van het dorp ligt de Slachte, een zeer oude zeekering. De fraaie oude dorpskern van het dorp ligt aan weerszijden van de Achlumer Feart en is een beschermd dorpsgezicht.

Op de deels afgegraven terp werd in 1492 een vrouwenklooster gebouwd. Op het oude kloosterterrein staat nu een kop-hals-rompboerderij. Deze omgrachte ‘Kleasterpleats’ is een rijksmonument met fraaie kelder. Bijzonder is de bijbehorende zomerwoning. Het midden van afgegraven terp is in gebruik als kaatsveld.

Op een vijf meter hoge terp staat de 12e eeuwse hervormde kerk met diaconiewoningen en een pastorie. In de noordmuur van de kerk zijn nog tufstenen resten terug te vinden en een reliëf van Bremer zandsteen.

De pannen van de kerk zijn waarschijnlijk afkomstig van het nabijgelegen ‘panwurk’, een dakpannenfabriek. Die waren vroeger in veel Friese kleidorpen langs een vaart te vinden. Ter ere van Ulbe Piers Draisma is er in de zuidgevel een epitraaf te zien. Hij was in 1811 grondlegger van verzekeringsbedrijf Achmea en stichtte de dakpannenfabriek.

Achlum was op 28 mei 2011 landelijk nieuws tijdens een bezoek van Bill Clinton. Ter ere van het 200-jarig bestaan van verzekeraar Achmea werd Bill Clinton ingevlogen om een lezing te houden over de toekomst van Nederland. Duizenden toehoorders kwamen naar Achlum. Ter ere van de conventie is er een gedenksteen in de kerk gemetseld.

Aan de Hitzumerweg vinden we de Achlumer molen. Deze poldermolen werd in 2007 geheel gerestaureerd, daarvoor stond er alleen nog een molenromp zonder wieken en een molenaarshuis. Eveneens de moeite waard is de poort van Great Deersum , het overgebleven poortgebouw van een state. Op de plaats van de state staat nu een kop-hals-rompboerderij.

Achlum ligt aan de route van de Slachtemarathon. Deze marathon over de middeleeuwse waterkering werd voor het eerst gelopen tijdens Simmer 2000, de grote reünie van Friezen over de hele wereld. Elke vier jaar wordt de 42 km lange wandeltocht georganiseerd met duizenden deelnemers en toeschouwers. Het is een begrip geworden in Fryslân.

© Doarpswurk

Historie van Achlum

Achlum is een terpdorp met een bijzondere vorm. De befaamde Slachtedyk loopt zuidelijk om de oude kern heen, terwijl de Achlumervaart er noordwaarts langs loopt. In het midden ligt het open, afgegraven gedeelte van de terp dat thans als ruim kaatsveld in gebruik is. Op het zuidelijke gedeelte van de hoge terp staat de middeleeuwse kerk met diaconiewoningen en pastorie en westelijk daarvan de zogenoemde ‘kloosterplaats’ een monumentale 18de-eeuwse kop-hals-rompboerderij.

Noordelijker staat in een levendig ritme hoofdzakelijk 19de-eeuwse bebouwing langs de vaart, waarbij vooral van de meer oostelijk gelegen huizen de bijzondere pannen op de daken opvallen. Dat zijn de rood of blauw geglazuurde Lucas IJsbrandpannen met een leivormig patroon, ontwikkeld in Makkum en op het panwerk van Achlum nagemaakt in de periode rond 1900. Bij de vaart staat tussen de schilderachtige bebouwing de karakteristieke voormalige dorpsherberg. Ten westen van de dorpskom is enige bedrijvigheid te vinden en de dorpsuitbreidingen hebben na de oorlog vooral in het oosten, aan de andere kant van de Hitzumerweg plaats gevonden.

De hervormde kerk staat op de hoge terprest. Het gebouw is in oorsprong 12de-eeuws, de sporen van romaanse bogen en dichtgezette venstertjes zijn nog in stukken tufstenen muurwerk te zien, vooral aan de noordzijde. Daar zit een fraai, maar onthoofd reliëf van roze Bremer zandsteen uit de 14de eeuw in het muurwerk. De toren dateert uit de 15de eeuw en de houten bekroning met spitsje is van 1789. Inwendig heeft de kerk een gave protestantse inrichting met vroeg-17de-eeuws meubilair. Tegen de buitenkant van de zuidelijke muur staat een herinneringsplaat voor Ulbe Piers Draisma, een boer die in 1811 de eerste onderlinge brandwaarborg van Friesland oprichtte.

Ten oosten van Achlum staat ten noorden van de Slachtedyk op een omgracht terrein Groot Deersum, nu een 18de-eeuwse boerderij, maar voorheen een state waarvan de stinspoort nog boven de gracht staat. De enige in Friesland die voorzien is van trapgevels.

Tekst: © NoordBoek - Peter Karstkarel • Foto: © FrieslandWonderland

Canon van Achlum

Voor historische canons van meer Friese dorpen steden gaat u naar de website www.dorpscanon.nl

Tijdperk:

Hedendaagse Geschiedenis (2000-nu)

Categorie:

Vlag & Wapen

© J. Terluin

Wapen en vlag

In 2016 heeft Jelle C. Terluin van de “Fryske Rie foar Heraldyk” een vlag en wapen voor Achlum ontworpen. Deze ontwerpen zijn voorgelegd aan de inwoners van Achlum en zij hebben ze van commentaar

...

Tijdperk:

Wederopbouw & Koude Oorlog (1946-2000)

Categorie:

Volkslied

© roelie anema

Volkslied van Achlum

Het volkslied van Achlum is geschreven door de schoolmeester L.Th. Jonkman. Hij heet het met de schoolkinderen ingestudeerd, die het op hun beurt weer thuis gingen zingen. Op die manier werd het volks

...

Tijdperk:

Tweede Wereldoorlog (1940-1945)

Categorie:

Overlevering

© roelie anema

Oorlog onderdrukking en verzet in een dorp

Oorlog, onderdrukking en verzet in Achlum 1940-1945

Gerrit van der Pol, een Achlumer, was 18 jaar toen de oorlog begon. In 1992 heeft hij o.a. herinneringen aan de oorlog en de bezetting

...

Tijdperk:

Vroegmoderne tijd (1600-1800)

Categorie:

Dorps- of Stadsfiguur

© roelie anema

Klaas Kunst

In Ieslumbuorren, een buurtschap tussen Franeker en Achlum, woonde een boer, Klaas Gerritsen Wiersma of Wieringa, die over bovenaardse machten leek te beschikken en daarom bekend stond als Klaas Kunst

...

Tijdperk:

Begin van de twintigste eeuw (1900-1918)

Categorie:

Sport

© Roelie Anema

Hylke Rollingswier wint twee keer de Freule


...

Tijdperk:

Begin van de twintigste eeuw (1900-1918)

Categorie:

Verkeer

© Verzameling van Ruud Hendriks

De stoomtram rijdt door Achlum (1902-1939)

De Nederlandsche Tramweg Maatschappij (NTM) was tussen 1880 en 1956 verantwoordelijk voor het aanleggen, exploiteren en onderhouden van de tramlijnen die in Friesland hebben gelegen.De eerste stoomtra

...

Tijdperk:

Hedendaagse Geschiedenis (2000-nu)

Categorie:

Cultuur

© roelie anema

Dorpshuis de Singel

In 1862 werd in Achlum aan de Voorstraat (nu Dorpsstraat) een dorpscafé gebouwd. Het kapitale dorpscafé verrijkte het dorpsaanzien destijds behoorlijk. Het café heeft in de loop der tijden ver

...

Tijdperk:

Wederopbouw & Koude Oorlog (1946-2000)

Categorie:

Tragische gebeurtenis

© Thea Zuurbier

Brand boerderij familie IJntema

12 juli 1968 ‘s Nachts gaat de telefoon. Ik ga naar beneden: wie belt er nu ’s nachts? Buurman Douwe! "Brand!! Brand"!! roept hij door de telefoon. "Brand?" vraag ik. "Waar? Bi

...

Tijdperk:

Wederopbouw & Koude Oorlog (1946-2000)

Categorie:

Dorps- of Stadsfiguur

© J. Tanja

De gezusters Tanja

In 1906 was Age Tanja, oud 50 jaar, lichamelijk niet langer geschikt voor het zware boerenwerk dat ...

Tijdperk:

Begin van de twintigste eeuw (1900-1918)

Categorie:

Kerk & Religie

© Roelie Anema

1892 Het ontstaan van de Gereformeerde Kerk Achlum

"O God! Wij gedenken uwer weldadigheid in het midden Uws tempels. Psalm 48: 10 "        (Boven de kerkdeur de gebeitelde gevelsteen met deze tekst ).Letterlijke tekst uit de notule

...

Tijdperk:

Wederopbouw & Koude Oorlog (1946-2000)

Categorie:

Kerk & Religie

© Roelie Anema

Van 1 kerk naar 3 en terug naar 1

In 1903 waren er in Achlum drie kerkgemeenschappen: de Hervormde Kerk, de Gereformeerde Kerk en het gebouw van de Vrijzinnig Hervormden, wat "het Lokaal" werd genoemd.  Op 18 november 1

...