Alles over Hartwerd
FrieslandWonderland Fries Nederlands

Alles over Hartwerd

Hartwerd

Het honderdveertig inwoners tellende Hartwerd kent een woelige geschiedenis. Een historie waarin de bloei en vernietiging van twee kloosters een belangrijke rol speelde. De eens zo religieuze plaats moet het tegenwoordig doen met enkel een klokkenstoel.

Geschiedenis
Ooit plukte het kleine terpdorp de vruchten van de bedrijvige kloosters. Hartwerd lag in de 12de eeuw tussen het Oegeklooster en het iets grotere Bloemkamp in. Met name in de beginjaren zorgde dit voor levendigheid in het dorp. Dat veranderde in 1535 toen Bloemkamp bezet werd door een groep anabaptisten. Het leger greep in en doodde vele gelovigen. In datzelfde jaar liet de stadhouder van Friesland nog eens honderd baptisten opgehangen, onthoofden of verdrinken. Deze gruweldaad wordt nog altijd gezien als de "grootste moord op protestanten in Fryslân". De geschiedenis van het dorp vinden we terug in namen als de Kloosterweg, de Kloostervaart en de Oegekloostermolen.

Bezienswaardigheden
Lange tijd stond midden in het dorp de kerk van Hartwerd. Ondanks genoemde religieuze achtergrond heeft Hartwerd vandaag de dag alleen nog een klokkenstoel uit de 19de eeuw. Het kerkgebouw is in 1771 gesloopt vanwege de slechte staat van onderhoud. De inwoners wilden het kerkhof behouden en kozen voor het plaatsen van een klokkenstoel. Het bouwwerk heeft een klein torentje, waarin de oude klok een plaatsje kreeg.

Wonen en leven
In Hartwerd wordt volop gekaatst bij Kaatsvereniging Spui yn `e Want. Daarnaast komen dorpsbewoners elkaar tegen in dorpshuis it Terphûs. Het dorp kent een levendige middenstand, maar voor dagelijkse boodschappen moeten de inwoners uitwijken naar Bolsward, dat vijf kilometer verderop ligt.

© Gemeente Sudwest Fryslân

Historie van Hartwerd

Hartwerd ligt ten zuiden van Burgwerd en is er met de kronkelende Kleasterwei mee verbonden. Het is een klein terpdorp met een roemruchte geschiedenis. Het dorp lag tussen twee kloosters in: het Oegeklooster of Ugoklooster stond aan de Bolswarder zijde. Dit was een uithof van Bloemkamp, het grote klooster ten oosten van Hartwerd. In 1572 werd het Oegeklooster door de Geuzen verwoest.

Het veel grotere Bloemkamp of Oldeklooster, gesticht in 1191, stond oostelijk van het dorp, op nog geen kilometer afstand van de Hidaardersyl van de Oude Kloostervaart in de Slachtedyk. Het was een cisterciënzer abdij en een van de belangrijkste kloosters van Friesland. Hoewel het klooster als agrarisch bedrijf goed had gedraaid, ging het later minder, omdat honderden lekebroeders op de kas teerden.

In het begin van de 15de eeuw vonden hervormingen plaats. Een eeuw later volgde een tragedie: Bloemkamp werd in 1535 door 300 wederdopers bezet. De opstand werd bloedig neergeslagen. Het klooster werd in 1572 door de Geuzen in brand gestoken; een paar jaar later is het eens zo trotse klooster opgeheven. Het brede kloosterterrein is in het landschap te herkennen: er staan nu twee grote boerderijen.

Temidden van deze religieuze nederzettingen lag Hartwerd waarvan de bevolking in de Middeleeuwen ongetwijfeld voordeel heeft gehad van de bedrijvige kloosters. Hartwerd werd voor vol aangezien want tot 1322 zijn de landdagen van Westergo in Hartwerd gehouden. Maar het is een stil dorpje geworden.

Hartwerd had een kerk maar die was in 1771 zo bouwvallig dat zij is gesloopt. De doden moesten midden in de kleine gemeenschap blijven en het dorp heeft zijn kerkhof in ere gehouden. Er kwam een klokkenstoel. Het kerkhof heeft zich met zijn dichte boomzoom ’s zomers tot een groene kathedraal gevormd, waarin het gesloten klokkenhuis uit het tweede kwart van de 19de eeuw, met een klok die mogelijk al uit de 14de eeuw stamt, het middelpunt is. Daaromheen is de bebouwing van woningen en boerderijen gegroepeerd.

Tekst: © NoordBoek - Peter Karstkarel • Foto: © FrieslandWonderland