Alles over Mantgum
FrieslandWonderland Fries Nederlands

Alles over Mantgum

Mantgum

Mantgum is een fraai terpdorp ten zuidoosten van Leeuwarden. Tot 1984 was het dorp de hoofdplaats van de voormalige gemeente Baarderadeel. Het imposante oude gemeentehuis is inmiddels particulier bezit.
Na de aanleg van de spoorlijn van Leeuwarden naar Sneek in 1883 breidde Mantgum verder uit. Tegenwoordig wonen veel forenzen in de waterrijke uitbreidingswijk. Er is een passantenhaven aangelegd met open verbinding naar de Zwette.

In de oude kern van het dorp staat de Mariakerk, die vooral opvalt door zijn gestucte buitenkant. Het achttiende eeuwse interieur met fraai houtsnijwerk is ook de moeite waard.
Bijzonder mooi, en uniek in Fryslân, is de Seerp van Galamawei. Nergens anders staan zoveel neoclassicistische middenganghuizen. Deze woningen werden vanaf 1840 gebouwd voor rijke burgers en rentenierende boeren. Voor en achter de huizen zijn prachtige tuinen aangelegd waarvan enkele in Engelse landschapsstijl.
Een oude boerderij aan de Seerp van Galamawei is verbouwd tot bed en breakfast Lyts Kanaän. De naam verwijst naar de schimpnaam van Mantgum. Het dorp kreeg deze bijnaam door de vermogende kerk en bewoners.

Kampeerders kunnen terecht op minicamping De Greidhoeke ten zuidwesten van het dorp. De camping ligt net voorbij het buurtschap Skillaerd. Daar staat een bijzondere kerktoren uit de zestiende eeuw. De bijbehorende kerk werd in 1880 afgebroken. Voor de toren staat een restant van een neergestorte bommenwerper uit de tweede wereldoorlog. De gesneuvelde Britse piloten zijn op het kerkhof begraven.
De naam Skillaerd heeft volgens een legende te maken twee zusters uit Mantgum die ruzie hadden over het stichten van een kerk. De ene zuster vond dat haar uitzicht werd verstoord en werd verbannen naar “Skillaerd” (iemand die de aard heeft geschillen te maken).

Ten noordoosten van het dorp stond vroeger de state Hoxwier. In 2010 is de state herbouwd in opdracht van dhr. Swierstra, een nazaat van de bewoners van de state. Oude tekeningen van J. Stellingwerf zijn gebruikt als inspiratiebron voor de nieuwe state.
Boer Fokkema, de laatste zwanenvanger van Nederland had tot de jaren 70/80 van de vorige eeuw een middeleeuws privilege op het vangen van zwanen. De gevangen zwanen werden allemaal bij Hoxwier uitgezet.

© Doarpswurk

Historie van Mantgum

Mantgum is een terpdorp dat in 1329 als Mantinga-heem in de bronnen voorkomt, maar veel ouder is. Het lag nabij de westelijke oever van de Middelzee en nu ligt het aan de spoorlijn Leeuwarden-Sneek. De laan die de spoorhalte met de kerkterp verbindt, de Seerp van Galemawei, heeft de allure van een stationsweg, maar dan op dorpse maat. Aan het begin van die laan staat het voormalige gemeentehuis, een karakteristiek bouwwerk uit 1939.

Mantgum is van 1908 tot de gemeentelijke herindeling in 1984 hoofddorp van Baarderadeel geweest. De voornaamste straat is genoemd naar Seerp van Galema, een hoofdeling uit de 16de eeuw die op de state Hoxwier woonde, noordoostelijk van het dorp. De state is in het midden van de 18de eeuw gesloopt. Seerps prachtige grafzerk staat in de kerk: hij staat er in vol ornaat afgebeeld. Aan weerszijden van de Seerp van Galemawei staan grote notabele woningen verscholen in diepe tuinen met veelal oude bomen. Het mooiste ensemble van dit type woningen in Friesland.

Bij de Frijbuorren ligt een laaggelegen, open stuk land, een uitgegraven terpflank. Aan de rand staat een aantal karakteristieke woningen, waaronder de pastorie en de oude Bewaarschool. In de noord-oosthoek staat Café Bonnema, een 18de- of vroeg 19de-eeuws rechthoekig blok van gele baksteen. De dorpskern van Mantgum is aangewezen als beschermd dorpsgezicht. Niet zo’n verwonderlijke status, het gave en schilderachtige karakter van het geheel in ogenschouw nemend. De naoorlogse uitbreidingen zijn aan de westkant van het dorp gekomen, nabij de NS-halte. Daar is onlangs een flinke uitbreiding naast gelegd, waarin het grote nieuwe dorpshuis opvalt.

De oude kern wordt gedomineerd door de blank gepleisterde kerk die uit de 16de eeuw zal dateren. Het ruime kerkhof wordt omvat door een smeedijzeren hek in neoclassicisme. Vooral het dubbele zwaaihek is van excellente kwaliteit. Het interieur is in 1779-"81 verfraaid met nieuwe betimmeringen en meubilair, waarbij de ronde preekstoel met bijbelse voorstellingen door H. Berkebijl opvalt.

Tekst: © NoordBoek - Peter Karstkarel • Foto: © FrieslandWonderland