Alles over Nij Beets
FrieslandWonderland Fries Nederlands

Alles over Nij Beets

Nij Beets

Nij Beets is een jong streekdorp, gesticht door veenarbeiders, dat is ontstaan toen de turfwinning rond 1860 begon. Het dorp ligt op het grondgebied waar ooit het oude dorp Beets lag.

De erbarmelijke werk-, woon- en leefomstandigheden van de arbeiders waren de voedingsbodem voor een felle sociale strijd. In Nij Beets kunt u de geschiedenis van de verveningen met eigen ogen zien in It Damshûs. Het museum laat de bezoekers op een levendige en actieve manier ervaren hoe laagveenturf werd gemaakt en hoe de veenarbeiders leefden en werkten in de periode van 1863 tot ca. 1920. Ook krijgt u in het museum een indruk van de verandering van het landschap door de turfwinning.

Door het dorp loopt het Polderhoofdkanaal. Veel bewoners van Nij Beets willen deze vaarroute weer open stellen. Daarmee wordt een verbinding hersteld tussen de Turfroute en het Nationaal Park De Âlde Feanen. Vanuit It Damshûs en het Sudergemaal worden boottochten georganiseerd. De Lytse Turfbok vaart naar café-restaurant Pier’s Hiem. De Lytse Turfbok is een oude gerestaureerde houten boot, waarmee vroeger turf werd vervoerd. Deze tocht gaat via het Polderhoofdkanaal naar de schilderachtige vroegere benedenloop van het Alddjip (Koningsdiep). Vanuit het Sudergemaal vaart men over een deel van de Turfroute naar De Deelen. De Deelen is een prachtig natuurreservaat ontstaan door de vervening. Vanuit het Damshûs kunt u ook wandelen door het oorspronkelijke verveningsgebied in de omgeving van Nij Beets.

Het is aangenaam wonen in Nij Beets. In het dorp wonen relatief veel jonge gezinnen met kinderen en jongeren in Nij Beets. Nij Beets wil een dorp voor jong en oud zijn.

Colofon:
Tekst: © Gemeente Opsterland

© Gemeente Opsterland

Historie van Nij Beets

Nij Beets is een jong streekdorp, een vervenersdorp, dat is ontstaan toen de turfwinning in de lage venen omstreeks het midden van de jaren-1860 is begonnen. De nederzetting lag op het grondgebied van het oude dorp Beets.

Door de venen liep een belangrijke verbindingsweg naar Utingeradeel, de Zeveinsweg; noordelijker lag de Ga Weg – nu de Prikkewei – in het dorp. In de Tegenwoordige Staat van Friesland (1788): ‘Den rydweg, die van Beetsterzwaag door dit Dorp en voorts naar ’t Westen loopt, onder den naam van rechte Zeveins weg en dien van Ga weg; gaande de laatste geheel tot aan Utingeradeels grenzen, door de laage landen, die de Beetster Hooi- en Maadlanden worden genaamd. Verder Zuidoostwaards […] liggen hooi- en weidlanden, bekend by den naam van Wester Buure Vennen, na welke de Marschen volgen.’

In 1831 werd een nieuwe straatweg, de Nieuwe Leppedijk – nu de Domela Nieuwenhuisweg – tussen de Zeveinsweg en de Ga Weg aangelegd. De landerijen gingen vanaf 1863 op de schop. Twintig jaar later liet het landschap een afwisseling van stroken woeste grond, hooilanden en turflanden zien. Bebouwing kwam vooral tot stand langs de Prikkewei, aan de oostzijde van de Schipsloot en ten noorden van de Nieuw Beetstervaart.

In 1891 werd een houten kerkje gebouwd. Juist in dit dorp is de geschiedenis van de verveningen zichtbaar in het openlucht laagveenderij museum ‘It Damshûs’, waar een eenkamerwoning aan de Schipsloot een originele kern van is. Verder laat het museum onder meer een trekkerskeet en de reconstructie van het houten kerkje zien. Vanaf het einde van de 19de eeuw kwam de ontginning van de uitgeveende gronden moeizaam op gang.

In 1908 kon aan de Schipsloot een stenen hervormde kerk worden gebouwd. In 1917 volgde aan de Prikkewei een gereformeerde kerk. Van vroege georganiseerde volkswoningbouw zijn de reeks van twintig uit 1921 aan de Swynswei (de vroegere Zeveinsweg) en de reeks van twaalf die in 1938 en 1940 aan een zijpad van de Domela Nieuwenhuisweg kwamen, goede voorbeelden.

Tekst: © NoordBoek - Peter Karstkarel • Foto: © FrieslandWonderland