Alles over Oentsjerk
FrieslandWonderland Fries Nederlands

Alles over Oentsjerk

Oentsjerk

Het streekdorp Oentsjerk ligt op een zandrug in de Noordelijke Friese Wouden. Het maakt deel uit van de Trynwâlden. Achter de naam van deze streek zitten verschillende verhalen. Het meest bijzondere verhaal is de mythe van de rijke weduwe Tryntsje. Zij had zeven zonen die elk een boerderij erfden met land. De buurtschappen werden vernoemd naar de namen van de zonen. Tegenover het dorpscafé staat een standbeeld van Tryntsje met haar zeven zonen.

In het buurtje ten westen van de provinciale weg staat de 13e eeuwse Mariakerk van Oentsjerk. In de muren van de kerk zijn verschillende sporen terug te vinden van eerdere aanbouwen en ingangen. In de buitenmuur van het koor is een bronzen plaquette gemetseld ter ere van Theo van Welderen baron Rengers. Hij was de oprichter van de Bond van Coöperatieve Zuivelfabrieken en woonde in de nabijgelegen Heemstra State.

Oentsjerk kent een aantal fraaie buitenplaatsen. Op het landgoed van de voormalige Heemstra State staat nu een zorgcomplex met seniorenappartementen. De tuin en een fraai tuinhuisje laten de rijke historie zien. Bijzonder is het paardengraf, hier ligt een paard begraven van Baron van Heemstra. Hij woonde in de state en was commandant in het leger van Napoleon. Zijn paard bracht de Baron heelhuids thuis na de barre veldtocht in Rusland in 1812.

Oentsjerk is vooral bekend door het landgoed Stania State, met haar prachtige park in de landschapsstijl van Roodbaard. In het park staan 18e eeuwse beelden en een zonnewijzer van 1578. De neoclassicistische State werd gebouwd in 1853 en is nu een brasserie, conferentieoord en kantoor. Het is ook een geliefde trouwlocatie.

In de bosrijke omgeving kunt u prachtige wandelingen maken langs landgoed de Klinze en natuurgebied Grikelân en Turkije.

© Doarpswurk

Historie van Oentsjerk

Oentsjerk is een streekdorp dat in de Middeleeuwen is ontstaan op de zandrug waar ook de andere dorpen van de Trynwâlden – Gytsjerk en Aldtsjerk – op liggen. Op de grietenijkaart in de Schotanus-atlas uit 1716 staat de bebouwing verspreid langs enige lanen ten oosten van de weg door de Trynwâlden. Het dorp heeft een ontsluitingsvaart naar het westen, naar de Murk.

De Tegenwoordige Staat van Friesland meldde in 1786: ‘Dit dorp is zeer vermaakelyk, zo weegens de schoone plantagien en bouwlanden, die oostwaards tot aan de Zwarte Broek loopen […] Westwaards aan loopen de landeryen deezes dorps over de Mork tot aan Wyns […] De state Eysinga ligt in ’t Noorden des dorps, en was van ouds eene fraaie plaats; aan den oostkant heeft men Heemstra state […]. Stania ligt een weinig ten Noorden, en is in laater tyd geheel weggebroken; doch van nieuws af opgebouwd, door wylen den Heere Hans Hendrik van Haersma, in leven Grietman over Oostdongeradeel, die hier ook eene schoone plantagie heeft aangelegd.’

Op de Eekhoff-kaart uit 1847 blijkt er een redelijk dichte lintbebouwing langs de weg te zijn gegroeid. Van de enigszins terzijde staande kerk dateert het schip van omstreeks 1230. In de 14de eeuw is hier een toren tegenaan gebouwd die in het midden van de 17de eeuw aan twee zijden is beklampt en toen mogelijk van een zadeldak is voorzien. Het interieur bevat fraai meubilair. De gereformeerde kerk (1874, verbouwd 1907) staat aan een pleinachtige verbreding van de doorgaande weg.

Staniastate staat in een ruim park, een kloek landhuis uit 1853 met een veel oudere geschiedenis, gebouwd in een ingetogen neoclassicisme met een bordes en balkon op twee hardstenen zuilen. De omstreeks 1738 naar ontwerp van J.H. Knoop aangelegde formele tuin is in 1821 door Lucas Roodbaard omgevormd tot een van de fraaiste parken in landschapsstijl van Friesland. Net als de buurdorpen groeide Oentsjerk uit tot een forensendorp: de uitbreidingen kwamen uitsluitend aan de oostzijde van de doorgaande weg.

Tekst: © NoordBoek - Peter Karstkarel • Foto: © FrieslandWonderland