Alles over Oudega (Súdwest-Fryslân)
FrieslandWonderland Fries Nederlands

Alles over Oudega (Súdwest-Fryslân)

Oudega (Súdwest-Fryslân)

Het dorp Oudega ligt aan het water van de Oudegaaster Brekken. Oudega, Idzega en Sandfirden vormen samen een buurtschap. Alle drie dorpen liggen aan het water. Naast de agrarische sector vormt het toerisme een belangrijke bron van inkomsten. Oudega telt een kleine zevenhonderd inwoners.

Geschiedenis
Oudega ontstond aan een sloot die liep van de Oudegaaster Brekken naar de Schuttelpoel. Met de ligging midden in het meren- en poelengebied was het dorp lange tijd alleen via het water te bereiken. Later kwam er langs de sloot naar de Schuttelpoel een weg, die als zandweg doorloopt tot aan Osingahuizen.

Bezienswaardigheden
In Oudega staat het gerestaureerde Doris-mooltsje. Een pronkstuk in het landschap. Dit is de grootste spinnenkopmolen van Nederland. Fietspaden nemen fietsers mee door het Friese merengebieden. Het fietspad langs de spoorlijn Oudega-Draeisterhuzen leidt naar het Joods Kerkhof, destijds een begraafplaats voor zwervers.
Jarenlang stond in het dorp een boterfabriek. Van 1889 tot 1963 werkten hier rond zeventig arbeiders. Een groot deel van de melk werd met de boot aangevoerd of met de trein uit Warns en Stavoren. In 1967 brandde de leegstaande boterfabriek af. Op het oude fabrieksterrein staan nu bungalows.

Wonen en leven
Oudega heeft goede dorpsvoorzieningen, waar ook de inwoners van Sandfirden en Idzega volop gebruik van maken. Naast een gezellige winkelstraat, heeft het dorp een café en een restaurant. Gelegen aan het water van de Oudegaaster Brekken ontbreekt ook een zeilschool niet.
In 1983 opende multifunctioneel centrum It Joo haar deuren. Hier kunnen inwoners terecht voor sportieve activiteiten in de gymnastiekzaal met tribune. Daarnaast is er een feestzaal met podium, kleedkamers voor binnen- en buitensport en een centrale ontmoetingsruimte. Bij It Joo ligt ook het sportcomplex voor de Oudegaaster voetbalvereniging.
Oudega heeft vroeger een treinstation gehad, maar is nu voor het openbaar vervoer aangewezen op de bus.

© Gemeente Sudwest Fryslân

Historie van Oudega (Súdwest-Fryslân)

Oudega is een waterstreekdorp dat in de Middeleeuwen is ontstaan aan de sloot die van de Oudegaster Brekken naar de Schuitel (later de Schuttelpoel) leidde. Het dorp ligt in een meren- en poelengebied en was aanvankelijk alleen over het water ontsloten. De kerk stond in het westen, de voornamelijk agrarische bebouwing uitsluitend ten noorden van de sloot. Dat is het beeld dat de grietenijkaart in de atlas van Schotanus uit 1716 laat zien. Op deze kaart staat de Oudegaster Schattinge, de eerste ontsluiting over de weg, in noordelijke richting naar de Hemdijk.

De Tegenwoordige Staat van Friesland meldde in 1788: ‘Oudega of Oldega is een dorp van een’ middelbaaren omtrek, […] waar onder de State Hoitema. […] Onder dit dorp heeft men verscheidene wateren, met naame de Oudegaster Brekken, die wel de grootste zyn, als loopende Westwaards tot in de vlakke Brekken en Bornbrek, en Oostwaards tot aan de Buurt van het Dorp, Sipkemeer, Kerkmeer, Riedmeer, Joo, enz. Ten Noorden van meergemelde Oudegaster Brekken, heeft men eenige huizen met Naame de Oudegaster Ryp, en aldaar een Zyltje in den Ryper weg, loopende van hier naar Wonzeradeel.’

Op de grietenijkaart in de atlas van Eekhoff uit 1851 blijkt de bebouwing toegenomen. Langs de sloot naar de Schuttelpoel is een weg gekomen, die na de poel als reed doorloopt tot Osingahuizen. Aan de zuidzijde van de sloot is wat bebouwing gekomen, later zou deze hele streek bebouwd raken. De sloot langs de Haganadyk- Rigedyk ligt er nog steeds en vormt een van de fraaiste karakteristieken van het dorp. Opvallender is dat tussen de kerk en de uiterst oostelijke oever van de Oudegaster Brekken komvorming is te zien. De bebouwing langs de Breksdyk naar de Schatting is weer van later.

De hervormde kerk is in 1755 gebouwd, omstreeks 1870 is zij aan de oostzijde vergroot en is een houten geveltoren met een spits met frontons geplaatst. De kerk heeft een aantrekkelijk interieur met een gevarieerde collectie grafzerken en gebrandschilderde ramen van Ype Staak (1756).

Tekst: © NoordBoek - Peter Karstkarel • Foto: © FrieslandWonderland