Alles over Scharnegoutum
FrieslandWonderland Fries Nederlands

Alles over Scharnegoutum

Scharnegoutum

Scharnegoutum, dorp aan de Zwette, gelegen enkele kilometers noordelijk van Sneek, is het enige dorp in Friesland waar de Elfstedentocht, via de Zwette, rechtstreeks doorheen voert. De Zwette is het vaarwater dat Sneek en Leeuwarden met elkaar verbindt en is een belangrijk onderdeel van de enkele jaren geleden gereed gekomen Middelzee-route. Een verbinding van vaarwateren waarmee U zo ongeveer de gehele provincie over water kunt bereiken. De naam van deze vaarroute is gebaseerd op de oude historische Middelzee die zich vanaf het Lauwersmeergebied in het noorden van de provincie landinwaarts uitstrekte tot aan Sneek en Bolsward. Deze zee verdween door verandering in de natuurlijke omstandigheden, bedijkingen en de ontginning van het land in die tijd door kloosterlingen en boeren.

Scharnegoutum heeft plm 1700 inwoners en kunt U bereiken per boot, fets, wandelend of hoe U maar wilt. Vanaf de rotonde, over de brug, bent U direct in het hart van het dorp waar Supermarkt Poeisz, Bakkerij Posthuma en Bloemenwinkel Heleen hun producten aanbieden. Bij de bakkerij kunt U op het terras genieten van koffe, thee met gebak of een warme snack en kunt U op Uw gemak deze brochure nog eens doornemen.Scharnegoutum is een groen dorp en is ontstaan zo rond de 7e eeuw. Maar al in de 1e eeuw na Chr. woonden er mensen in de omstreken van het dorp. Op oude kaarten wordt de plaats aangeduid als Scarnum, ook wel Goutum en in die tijd moeten er veel molens zijn geweest om het water van de vele stromingen in de omgeving te bemalen. Op de terp vindt U de Martenskerk, gebouwd in het jaar 1861 en de voormalige grote pastorie. De huidige eigenaar van dit pand renoveert het gebouw en vestigt hierin een Bed en Breakfast op de boven verdieping. Deze is in mei 2017 open gegaan.

De Martenskerk is gebouwd nadat de vroeg middeleeuwse kerk, die uit omstreeks de 11e eeuw stamde, in verband met aanzienlijke gebreken moest worden afgebroken. Deze gebreken waren het gevolg van verzakkingen van de muren nadat het westelijke deel van de rond de kerk aanwezige ringvaart werd gedempt. (bron: Skiednis fan Skearnegoutum, fan Ts. Santema). De terp is het restant van een oorspronkelijk veel grotere terp die voor een belangrijk deel werd afgegraven vanwege de verkoop van de zeer vruchtbare grond. Deze afgravingen vonden plaats ter bekostiging van de te bouwen nieuwe pastorie, het hiervoor genoemde gebouw naast de kerk.

Rondom Scharnegoutum zijn bij opgravingen enkele zeer oude nederzettingen gevonden. Volgens archeologen gaat het daarbij om funderingen en bewoningsresten van primitieve boerderijen uit de 1e eeuw na Chr.

Deze informatie is afkomstig uit een brochure van Dorpsbelang Scharnegoutum/Looiinga. Klik hier voor het downloaden van de gehele brochure.

© Dorpsbelang Scharnegoutum/Looiinga

Historie van Scharnegoutum

Scharnegoutum is aan de oostelijke rand van de voormalige Middelzee een terpdorp waarvan het profiel duidelijk is te merken. Maar de terp ligt bezijden de doorgaande weg die naar de brug over de Zwette, de trekvaart tussen Sneek en Leeuwarden, loopt. De terpvoet is te herkennen aan de oplopende tuin van de klassieke pastorie. Er zijn terpvondsten uit de 4de en 7de eeuw. Tijdens de bedijking van de Middelzee is de terp opgenomen in het dijkcomplex.

Het dorp heeft geprofiteerd van de ligging aan de trekvaart en de rijweg tussen Leeuwarden en Sneek. Daar stonden aanvankelijk de huizen en werkplaatsen: rond de kerkterp was het anderhalve eeuw geleden nog vrij leeg. Aan de trekvaart en rijweg zijn oude buurtjes te vinden. Bij de brug staat aan de kant van de dijk de vroeger drukbeklante herberg. Op de andere oever van de Zwette staat de vroegere zuivelfabriek, nu met een andere bedrijfsbestemming.

Op het kruispunt in het dorp is in 1884 een kerk door de afgescheidenen gesticht, geen wonder van architectuur. De hervormde kerk van 1861 is dat evenmin, maar de mengstijl is er met plezierige verhoudingen en zelfs met enige grandeur toegepast. Het gebouw op de hoge, door hagen en bomen omzoomde terp is ontworpen door de Sneker architect Miense Molenaar. Zij heeft grote rondboogvensters in het grijsbruine muurwerk dat door lisenen is geleed. De toren bezit een zware onderste geleding die ook toegangsportaal is. Daarop volgen nog twee geledingen en een spits. Ten noorden van de kerk staat het verenigingsgebouw Elim in een aardige Amsterdamse School-trant.

Na de oorlog heeft de eerste dorpsuitbreiding aan de zuidwestelijke zijde met voornamelijk volkswoningbouw plaatsgevonden, later is aan de noordzijde een fikse uitbreiding gekomen. Aan de andere kant van de spoorlijn ligt een nieuw bedrijventerrein. Ten noordoosten van Scharnegoutum is in 1233 vanuit Bloemkamp bij Hartwert het vrouwenklooster Aula Dei of Nijeklooster op een hoge terp gesticht. Nu staan er een paar boerderijen en huizen.

Tekst: © NoordBoek - Peter Karstkarel • Foto: © Dorpsbelang Scharnegoutum/Looiinga