Alles over Schraard
FrieslandWonderland Fries Nederlands

Alles over Schraard

Schraard

Het dorpje Schraard is één van de vijf bedevaartsplaatsen in Fryslân. Deze status dankt het dorp aan het hostiewonder in het jaar 1410. Schraard ligt ten zuidoosten van Witmarsum en telt zo’n tweehonderd inwoners. In het dorp staan veel authentieke panden, die sinds 1988 behoren tot het beschermd dorpsgezicht.

Geschiedenis
Schraard is ontstaan op de oeverwal van de Marneslenk. Deze zeearm onder Harlingen werd vanaf de 12de eeuw langzaam aan ingedijkt. Wat vroeger water was, is tegenwoordig weiland. In 1270 valt de naam Scadawerth voor het eerst in de literatuur. Waarschijnlijk moesten inwoners destijds hun huizen verlaten wanneer het water van de Middelzee over de dijken spoelde.
Het dorp staat niet voor niets op de lijst met Friese bedevaartsoorden. Rond het jaar 1410 vond in de kerk van Schraard het hostiewonder plaats. Op het altaar vond de pastoor een bloedende hostie. Op zijn verzoek verleende de Paus vier jaar later een aflaat aan het kerkbezoek. Vele duizenden bezoekers kwamen naar de kerk om het heilige sacrament te aanschouwen.

Bezienswaardigheden
Schraard was in de 18de en 19de eeuw een belangrijke plaats voor handel in hooi. Verschillende hooischuren zijn overgebleven en herinneren aan deze tijd. De vriendelijke dorpsstraatjes zijn de moeite van een bezoekje waard. Dat geldt eveneens voor de Hervormde Kerk uit de 13de eeuw. In 1889 kreeg Schraard een Gereformeerde Kerk die inmiddels als woonhuis dienst doet.

Wonen en leven
Schraard kent niet zo veel verenigingen. Daarvoor gaan de meeste mensen naar Wons. Een uitzondering is Muziekvereniging Excelsior. Lange tijd had Schraard een eigen School met de Bijbel. Tegenwoordig gaan de schoolkinderen naar Wons of Schettens. De dorpelingen zijn vooral op Wons en Makkum georiënteerd.

© Gemeente Sudwest Fryslân

Historie van Schraard

Schraard is een terpdorp nabij de vroegere Marneslenk en komt in 1270 voor het eerst in de bronnen voor als Scadawerth. Het dorp had goede verbindingen over water. De van noord naar zuid lopende Schraardervaart meandert om het dorp. De terp heeft een regelmatige, radiale structuur, maar de bebouwing kent die regelmaat niet. In Schraard is de kerk niet op de kruin van de twee meter hoge terp gebouwd, maar aan de zuidwestelijke rand. Zij kwam zo met het koor naar de kern van het dorp te staan.

De oudere bebouwing ligt vooral aan de oostelijke zijde van de terp, zowel aan de terpkant als aan de overzijde van de Schraardervaart. Over de terp loopt het pad van Wons naar Bolsward. Deze is tot een doorgaande weg, de Smidstraat, rechtgetrokken naar de Oosterlaan richting Longerhouw. De zuidelijke en oostelijke terprand zijn het dichtst bebouwd gebleven, vooral het noordoosten, waar in 1889 een eenvoudige gereformeerde kerk kwam. De bebouwing is op de vaart gericht met de Kerkstraat als achtersteeg. Ruimtelijk biedt een afwisseling van geconcentreerde buurtjes en open kampjes land spannende beelden en opmerkelijke doorzichten. In 1988 werd Schraard beschermd dorpsgezicht. De westelijke terphelft bleef lang onbebouwd. In de jaren rond 1900 kwam aan de Schoolstraat wat bebouwing. Aan de westelijke marge liggen enkele markante boerderijen die de overgang naar het weidelandschap vormen. Het onvergraven kerkhof is afgegrensd met een stenen muur, waar aan de zuidzijde de terpvoet meteen aan grenst.

In de Middeleeuwen reisden bedevaartgangers naar Schraard om er het hostiewonder te gedenken. Er is nu geen spoor meer van de bloedende hostie te vinden. De kerk dateert goeddeels uit de laat-romaanse periode en is van gele kloostermoppen gebouwd, evenals de toren. Binnen staat meubilair uit de 17de eeuw. De renaissance kansel, doophek, lezenaar, geldtafeltje en avondmaalbanken vormen een harmonieus geheel. Echte juweeltjes van houtsnijwerk zijn de zijwangen van tien kerkbanken van omstreeks 1565 met engelen, duivels en monsters.

Tekst: © NoordBoek - Peter Karstkarel • Foto: © FrieslandWonderland