Alles oer Appelskea
NederlandsDuitsEngels
Nieuwe encyclopedie van Fryslân voor slechts € 29,90 incl. verzenden!

Aanbieding: Nieuwe encyclopedie van Fryslân voor slechts € 29,90 incl. verzenden!

Bijna 8 kilogram aan kennis over Friesland! Wees er snel bij want op is op.

De Nieuwe Encyclopedie van Fryslân is een onmisbare aanvulling in de boekenkast voor iedereen die gek is van Fryslân en meer wil weten van deze provincie. Op 15 september 2016 verscheen de vierdelige encyclopedie die rond de 3000 pagina’s telt, 11.0000 trefwoorden bevat en ruim 8 kilo weegt. De encyclopedie staat bomvol actuele kennis over Fryslân en is een echte pageturner geworden.

Voor al diegenen die dit standaardwerk over Fryslân altijd al hadden willen hebben! Nu voor een wel heel speciaal prijsje! Maar let op! Op = Op!

| Prijs inclusief verzenden: € 29,90

Alles oer Appelskea


Deel:

-

-

Appelskea

Appelskea

In de Zuidoostelijke punt van Fryslân ligt het esdorp Appelscha. Eeuwenoude documenten uit 1247 vermelden al de nederzetting ‘Appels’, Later werd dit Appelscha, waarbij ‘scha’ verwijst naar bos.
De kern van het dorp, de oude Boerestreek (vroeger ‘Hoog Appelscha’ genoemd) werd op een hoge zandrug gebouwd. Rond 1450 werden dijken aangelegd om het dorp tegen het oprukkende moeras te beschermen. Vele jaren later kwamen duizenden arbeiders naar het dorp voor turfwinning, en werd de huidige plaats Appelscha gevormd. De turf werd afgevoerd langs de langs Opsterlandse Compagnonsvaart, een prominent element in het dorp.

Appelscha was in de jaren 20 al een aantrekkelijke plaats voor toeristen, van oudsher vinden hier vele schoolreisjes plaats naar Attactiepark Duinen Zathe.
In het gezellige brinkachtige centrum kunt u markten en braderieën bezoeken, luisteren naar lezingen of genieten van een intiem theaterstuk in het openluchttheater De Koele. Verschillende cafés en restaurants bieden een grote variatie aan lokale en internationale gerechten.

Het Nationaal Park Drents Friesche Wold is een eldorado voor natuurliefhebbers. Ruim 4000 hectare bos met meertjes, heide en zandverstuivingen liggen als een lappendeken verspreidt over het landschap. Het leuke bezoekerscentrum met goede parkeergelegenheid is een startpunt voor vele fietsers en wandelaars. Mountainbikers kunnen zich uitleven op de speciaal uitgezette mtb-route.
In Aekingerzand, ook wel de Kale Duinen genoemd waan je je in de Sahara, omringd door okerkleurig zand kan de temperatuur hier hoog oplopen. Vroeger was dit oprukkende zand een bedreiging voor het dorp, in 1881 werd er bos beplant. Nu is het weer een open gebied en grazen er schapen tussen de heuvels. In de winter kun je hier zelfs Langlaufen op een uitgezet parcours.

De bosberg is het hoogste punt op het vasteland van Fryslân (42,9 meter), de oude brandtoren is nu een uitkijktoren waar u een fraai uitzicht heeft over het gebied. Avontuurlijke kinderen kunnen klauteren en klimmen in het klimbos.

U kunt van de rustige sfeer genieten tijdens een kanotocht of de historie beleven via de turfroute langs de Opsterlandse Compagnonsvaart. Deze rondvaart geeft een fraai overzicht van dit unieke veenlandschap.

© Doarpswurk

Histoarje fan Appelskea

Appelskea is in grut doarp dat as in beskieden agraryske delsetting op in sânrêch ticht by de heechfeanen, nei alle gedachten al yn de 11e ieu bestie. Yn de âldste streek stie in tal pleatsen om in soarte fan brink hinne, de hjoeddeiske Boerenstreek, yn it ferline ek wol Hoog-Appelscha neamd. Oan wjerskanten leinen de ikkers, de Oosteres en de Westeres. Sa ‘n twa kilometer westliker lei it buorskip Terwischa, dêr ‘t ek de tsjerke stie, en wat mear nei it suden ta Aekinga.

De tsjerke fan Terwischa is yn de 14e of 15e ieu boud. It wie in mânske letGoatyske sealtsjerke mei brede spitsbôgefinsters en steunbearen, in trijekantige koarsluting, mar net mei in toer. De tsjerke wie yn 1903 sa boufallich wurden dat it gebou doe troch in nije tsjerke ferfongen is. Dit is in tige ynbannige, rjochtsletten sealtsjerke wurden, ek wer sûnder toer. Op it hôf stiet in klokkestoel mei in skylddak. Johan Bomen hat de klok getten yn 1435. Dizze agraryske streken krigen yn de rin fan de 19e ieu de namme Oud Appelscha omdat doedestiids nei it easten ta yn rap tempo in nije streek mei in gâns oar karakter fan de grûn kaam. De ferfeaningen foarderen fan it noardwesten út begjin fan de ieu ek yn it súdeasten fan Eaststellingwerf. It graven fan de kjersrjochte Kompanjonsfeart wie fan Feanekoaten by Easterwâlde ôf yn 1828 oant foarby Appelskea foardere. Der wienen in soad wiken (sydkanaaltsjes) it fean yngroeven.

Oan de noard- en súdkant fan it kanaal kamen it 7e of Stokers Ferlaat, it 8e of Boppeste Ferlaat en by de 7e slûs waard yn 1818 ek noch in brêge slein. Oan beide kanten fan de feart kaam al gau wenningbou. Dat gie wol neffens de regels dy’t de hearen Kompanjons foarskreaunen. Der waarden boustroken oanwiisd en de stiennen huzen moasten op syn minst 300 gûne kostje. Yn de perioade fan 1838 oant 1844 ta waarden der leafst 63 wenningen boud. Yn 1848 bouden de Kompanjons by it 8e Ferlaat foar harsels in grut hûs, Augustinusstate. De state bestiet noch, mar is ferboud ta pensjon. Op de kaart fan Eaststellingwerf yn de Eekhoff-atlas kin men sjen dat de bebouwing fan dit Nieuw-Appelscha dat fan it âlde doarp fier te boppe giet. Der stiet dan ek al healwei de nije bebouwing en oan de súdkant fan de feart in tsjerke. Dizze is yn 1869 ferfongen troch de hjoeddeiske tsjerke; in oerdwers pleatste sealtsjerke mei grutte rûnbôgefinsters en in skylddak mei in nei foaren útspringende middenfleugel wêr’t in toer mei listwurk mei ynsnuorre nullespits yn opnommen is. De tsjerke is boud nei in ûntwerp fan F.W. Scheenstra.

De Wite Wyk leit yn it ferlingde fan de Kompanjonsfeart. De Appelskeaster Feart brocht yn 1894 de wetterferbining mei de Drentse Hoofdvaart by Smilde ta stân. De ferfeaningsaktiviteiten waarden al gau hurd minder; ferfeane fjilden waarden wer yn kultuer brocht.

Súdwestlik fan it doarp wie men yn 1880 begûn mei it oanplantsjen fan bosken. Yn 1856 waard de dyk by de Appelskeaster Feart lâns oanlein. Der kamen wenningen, loazjeminten (kafee Diligenta, 1863), skoallen (fan 1831 ôf) en in suvelfabryk (1894 oan ‘e noardkant fan de feart). Alles barde oan beide kanten fan de feart en sa ûntstie der in doarp by de feart lâns fan sa ‘n twa en in heale kilometer lang en nei de knik rjochting Drinte kaam der ek noch in streek fan twa kilometer mei lossere bebouwing.

Fan de tweintiger jierren ôf ûntduts men de bosken en de sânferstowings as oarden foar rekreaasje en toerisme. Yn 1922 waard yn de bosken in sanatoarium stichte, it lettere Beatrixoord en yn 1930 kaam der in jongesynternaat (no jeugdherberch) Ús Blau Hiem. Op de Bosberch waard in útsichttoer delsetten en der kamen in iepenloftteater en in natuerswimbad (1934) . Letter binne der in pretpark mei in miniatuerpark en oare rekreative foarsjennings ûntwikkele. Foar de oarloch waard der njonken de feart en njonken oare wegen en paden boud, de Oosterse Es, de Bosweg en de Drentse weg. Nei de oarloch waard de trijehoek tusken de feart en de Oosterse Es yn, ek beboud. Fan de jierren santich ôf is it noardwestlike Steegde-kwartier ûntwikkele. Sûnt koart wurde ek nijbouwiken noardlik fan de feart sichtber.

Tekst: © NoordBoek - Peter Karstkarel • Foto: © Hendrik van Kampen

Webshop

Mogelijk hebben de volgende producten uit onze webshop ook uw interesse. Deze producten worden u aangeboden in samenwerking met diverse uitgeverijen, erfgoedinstellingen en fotografen.

Ooststellingwerf in de atlas van Eekhoff

Ooststellingwerf in de atlas van Eekhoff

Ooststellingwerf in de atlas van Schotanus

Ooststellingwerf in de atlas van Schotanus