Alles over Bartlehiem
FriesDuitsEngels

Alles over Bartlehiem


Deel:

-

-

Bartlehiem

Bartlehiem

De naam Bartlehiem is afgeleid van het voormalige nonnenklooster Bethlehem, dat een paar kilometer naar het oosten lag. De buurtschap is wereldberoemd vanwege het ‘Elfstedenbruggetje’, waar de elfstedenschaatsers twee keer langs komen. Eerst op weg van Franeker naar Dokkum en, nadat ze daar gekeerd zijn, nog een keer op een paar kilometer voor de finish van de barre tocht in Leeuwarden.
Het bruggetje ligt op het punt waar de Finkumervaart uitkomt in de Dokkumer Ee. De Finkumervaart maakt deel uit van de Noordelijke Elfstedenvaarroute, die de afgelopen jaren bevaarbaar gemaakt is voor de ‘kleine pleziervaart’ door de doorvaarthoogte op 2.40 m te brengen. De Dokkumer Ee is onderdeel van de Staande Mastroute: de vaarverbinding binnendoor van het IJsselmeer naar de Waddenzee, die geschikt is voor zeilboten met staande mast.
De voormalige zuivelfabriek uit 1893 is verbouwd en herbergt tegenwoordig een voorziening voor kleinschalige ouderenzorg. Bijzonder fraai is de directeurswoning aan het water. Op de plek waar vroeger het kaaspakhuis stond staat nu een nieuw gebouw. De kenmerkende schoorsteenpijp is blijven staan en in de verre omtrek te herkennen. Ook de arbeiderswoningen staan er nog.

Sinds 1988 wordt de Bartlehiem Skeelertocht georganiseerd, die is uitgegroeid tot één van de belangrijkste skeelerevenementen van Nederland voor zowel wedstrijdrijders als toerrijders. Er zijn routes van verschillende afstanden langs de dorpen en buurtschappen in de omgeving.
Ook fietsers komen in deze omgeving prima aan hun trekken. Vanuit Leeuwarden loopt bijvoorbeeld aan de westkant van de Dokkumer Ee een fietspad. Bij Wyns, aan de andere kant van het water, kunt u met een pontje naar de overkant en daar verder richting Bartlehiem en Burdaard. Daar kunt u kiezen: verder naar Dokkum of weer naar de overkant en, via onder meer het beroemde elfstedenbruggetje, terug naar Leeuwarden.

©

Historie van Bartlehiem

Wyns (nabij Bartlehiem) is een terpdorp dat in de Middeleeuwen is ontstaan nabij de oever van de Ee. In deze Middeleeuwen was Wyns een centrum voor de wijde omgeving en is het de hoofdplaats geweest van het district Wininge, genoemd naar het dorp. Het kaartbeeld in de atlas van Schotanus uit 1716 toont een kleine kern en verspreide bebouwing aan de weg langs de Ee die toen al tot een trekvaart was verbeterd. In het noorden eindigt het dorpsgebied met de buurtjes Tergracht aan de Ee en Wrans meer landinwaarts.

De Tegenwoordige Staat van Friesland meldde in 1786 dat Wyns: ‘gelegen aan de Ee of Dokkumer trekvaart, 1600 Koningsroeden van Leeuwarden, is niet groot van omtrek. […] De landeryen, onder dit dorp behoorende, zyn weid- en hooilanden, en loopen in ’t Oosten tot aan de Mork. In ’t Noorden der kerk ligt eene uitwatering, de Uilemeer genoemd. Door dit dorp loopt ook, over de mieden, een rydweg van Leeuwarden naar Oudkerk en Oenkerk, die alleen geduurende den Zomertyd bruikbaar is. Eindelyk ligt, niet verre van de Oudkerkster miedweg, een zeer vischryk meertje, Antje Jetses meer genoemd.’

De dorpskerk is oorspronkelijk gewijd aan Sint-Vitus en zal omstreeks 1200 zijn gebouwd. Het is een eenbeukige, romaanse kerk met een smaller en hoger koor, dat vijfzijdig is gesloten met kraalprofiel op de hoeken. Inwendig is het koor halfrond. De toren van twee geledingen is 13de-eeuws. Dat is aan één zijde te zien, omdat de andere zijden veel later zijn beklampt.

Aan de Ee is de waterherberg – met pontje – weer in vol gebruik, ook bezocht door fietsers uit Leeuwarden. In, bij en buiten het dorp staat een aantal interessante boerderijen. Wyns 5 uit kort na 1900 is een boerderij met een dwarsgeplaatst voorhuis. Op nummer 28 staat een kloeke kop-hals-rompboerderij. De terp van het voormalige klooster Bethlehem is al jaren een flinke agrarische nederzetting van boerderij met schuren. Aan de Ee ligt de voormalige zuivelfabriek uit 1893 die in 1997 is verbouwd en uitgebreid tot scheepstimmerbedrijf. Ernaast staat nog een rij arbeiderswoningen.

Tekst: © NoordBoek - Peter Karstkarel • Foto: © FrieslandWonderland

Webshop

Mogelijk hebben de volgende produkten uit onze webshop ook uw interesse. Deze produkten worden u aangeboden in samenwerking met diverse uitgeverijen, erfgoedinstellingen en fotografen.

Tietjerksteradeel in de atlas van Eekhoff

Tietjerksteradeel in de atlas van Eekhoff

Tietjerksteradeel in de atlas van Schotanus

Tietjerksteradeel in de atlas van Schotanus

Categorie:

Nieuwe encyclopedie van Fryslân

Nieuwe encyclopedie van Fryslân

De Nieuwe Encyclopedie van Fryslân is een onmisbare aanvulling in de boekenkast voor iedereen die gek is van Fryslân en meer wil weten van deze provincie. Op 15 september 2016 verscheen de vier

... lees meer

Prijs: € 125,00