Alles oer Wytmarsum
NederlandsDuitsEngels
Nieuwe encyclopedie van Fryslân voor slechts € 29,90 incl. verzenden!

Aanbieding: Nieuwe encyclopedie van Fryslân voor slechts € 29,90 incl. verzenden!

Bijna 8 kilogram aan kennis over Friesland! Wees er snel bij want op is op.

De Nieuwe Encyclopedie van Fryslân is een onmisbare aanvulling in de boekenkast voor iedereen die gek is van Fryslân en meer wil weten van deze provincie. Op 15 september 2016 verscheen de vierdelige encyclopedie die rond de 3000 pagina’s telt, 11.000 trefwoorden bevat en ruim 8 kilo weegt. De encyclopedie staat bomvol actuele kennis over Fryslân en is een echte pageturner geworden.

Voor al diegenen die dit standaardwerk over Fryslân altijd al hadden willen hebben! Nu voor een wel heel speciaal prijsje! Maar let op! Op = Op!

| Prijs inclusief verzenden: € 29,90

Alles oer Wytmarsum


Deel:

-

-

Wytmarsum

Wytmarsum

Krekt oer de Ôfslútdyk, oan de wei rjochting Boalsert leit Wytmarsum. It haadplak fan de eardere gemeente Wûnseradiel is in oantreklik doarp om te wenjen. Wytmarsum telt likernôch santjinhûndert ynwenners en is tige bekend.

Skiednis
De skiednis fan Wytmarsum giet ieuwen werom. Dat is ôf te lieden oan de terpen om it doarp hinne. Mar ek argeologyske fynsten, lykas in fjoerstiennen knyft en in Romeinske faas, ferwize nei in tige âlde bewenningsskiednis. Hoewol't de namme Wytmarsum earst yn 1270 foar it earst neamd wurdt op in âlde parochylist, geane we derfan út dat it doarp al folle earder bewenne waard.

Wytmarsum wie de thúsbasis fan de Fryske adellike famylje Aylva. Ieuwenlang levere dy famylje de grytmannen foar Wûnseradiel en oare gritenijen, bestjoerders foar de provinsje en kriichskundigen. Yn ferskate doarpen yn de omjouwing stiene dan ek Aylva-stinzen.

De adellike stins yn Wytmarsum bestiet al lang net mear en de famylje is útstoarn. Dochs is der yn it doarp noch foldwaande dat tinken docht oan dat ienris sa foaroansteande slachte, lykas Aylvastate, in senioarekompleks en de Aylvawei.

Bysûnderheden
Flakby it eardere Augustiner kleaster Vinea Domini stiet in neogoatyske tsjerke út 1903, wijd oan de H. Nicolaas Tolentius. Sûnt 1819 hat dat godshûs gjin toer mear. De toer is ferfongen troch in koepeltoer mei iepeningen op de naald fan it tek. Grêfstiennen yn de tsjerke bringe de Aylva's yn it omtinken.

Ien fan de meast bekende ynwenners fan Wytmarsum is Menno Simons. Dy stichter fan de meniste beweging waard dêr yn 1496 berne. Flak bûten it doarp stiet in obelisk, ta neitins oan dy promininte Wytmarsumer. Dat monumint stiet op it plak dêr`t ea it earste Menno Simonstsjerkje stie, 'it âlde preekhûs'.

In oare ferneamde ynwenner wie Gysbert Japicx. Hy wie fan 1625 oant 1635 skoalmaster yn it doarp, mar waard ûnstjerlik as dichter. Ek de widze fan de eardere fakbûnsman en bestjoerder Doekle Terpstra stie yn Wytmarsum.

Foar de grutte tsjerke oer oan it keatsplein stiet de eardere herberch De Gekroonde Roskam út 1861.

Wenje en libje
Wytmarsum leit yn in tinbefolke gebiet. It is in streek mei in sterk agrarysk karakter. It is dêr noflik wenjen foar minsken dy`t fan rêst en romte hâlde. En hoewol't Wytmarsum beskikt oer de wichtichste foarsjennings, lykas winkels, in dokterspost, basisûnderwiis en in aktyf ferieningslibben, is de wichtichste warberens konsintrearre yn it oanbuorjende Makkum.

Tanksij de tichteby lizzende A7 is Wytmarsum goed berikber. Oer de Ôfslútdyk leit de Rânestêd op in oerke riden.

© Gemeente Sudwest Fryslân

Histoarje fan Wytmarsum

Wytmarsum is in terpdoarp dat ûntstien is yn de betide Midsieuwen en wêr’t flinke buerten omhinne groeid binne. It komt it earst yn boarnen foar yn 1270, mar argeologyske fynsten wize op in folle âldere bewenningsskiednis.

Op de gritenijkaart yn de atlas fan Schotanus út 1716 is it al in flink doarp en yn de Tegenwoordige Staat van Friesland waard dat yn 1788 befêstige: : ‘een schoon en groot dorp […], gelegen aan ’t Zuidelyk einde der Pingjumer Halsband. Men vindt hier eene groote binnenbuuren met eenige Straaten ten Zuidwesten, Zuidoosten en Noordoosten der Kerk. In den jaare 1663, werd het spits van den toren, door een Onweder, vernield, en een nieuw van veel grooter hoogte daar voor in de plaats gesteld’. Fierder waard in tal staten behannele wêr’t gjin inkele mear fan bestiet en fansels waard gewach makke fan Menno Simons, ien fan de lieders fan de menisten dy’t mei de skiednis fan Wytmarsum en it tichtby lizzende Penjum ferbûn is. Op de kaart yn de atlas fan Eekhoff út 1854 is it doarp yn omfang tanommen.

Op âlde kaarten falt yn it suden fan it doarp de Aylvastate mei it grutte park op. Dêr residearren de Aylva’s, in famylje dy’t ieuwenlang grytmannen foar Wûnseradiel en oare gritenijen en bestjoerders foar de provinsje opsmiten hat en in tal eksellinte kriichskundigen levere. De state is ferskate kearen fernijd, mar it gebou is ôfbrutsen om plak te meitsjen foar in senioaresintrum.

Yn’ t earstoan krige Wytmarsum by de Van Aylvawei en Arumerwei lâns oan wjerskanten fan de terp oant fier yn de 20e ieu in streekdoarpeftich karakter. Nei de oarloch waarden de nijboubuerten oan de noardkant en foaral súdlik fan de streek ûntwikkele.

Wytmarsum is sûnt 1880, doe’t it gemeentehûs fan Boalsert út nei de eastkant fan dizze dyk ferhúze waard, haadplak fan Wûnseradiel. It gemeentehûs is in rizich gebou yn in plechtige mingde styl, dat earst yn 1980 en oan it begjin fan de 21e ieu nochris oansjenlik útwreide is. Hjirnjonken stiet kafee Kuperus yn in kleurige pronk en rûnpasgevel dy’t past by de fernijingen om 1900 hinne.

Oan de oare kant riist de oan H.Nicolaas Tolentius wijde neogoatyske tsjerke op, yn 1903 boud nei ûntwerp fan A.J.van Schaik, by it augustijner kleaster Vinea Domini. It is in ienbeukige krústsjerke sûnder toer, mei in fiifsidich sletten koar, in dûbel transept, mei in dakrúter op de fiering. De belangrykste geloofsrjochtingen wienen yn dit doarp mei in tsjerke fertsjintwurdige. Yn it midden de herfoarme tsjerke en fierder de al neamde roomske kapel, in grifformearde ( dizze sealtsjerke út 1927 is in yn de tuskentiid net mear yn gebrûk) en in beskieden minniste tsjerke. En krekt Wytmarsum is it berteplak fan Menno Simons, ien fan de stichters fan de doperske beweging. Hy wurdt mei in obelisk even bûten it doarp betocht.

Yn’ t earstoan hie Wytmarsum in tsjerke mei in mânske sealdaktoer. Dy is yn 1633 troch stoarm fernield. Doe is de tsjintwurdige tsjerke boud en dy hie in ‘fraaye ende spitse toren’.
De tsjerke is bleaun, de toer net. Dy is yn 1819 ferfongen troch in iepen wurke koepeltoer op de nulle fan it dak. Dêr yn hingje de troch Johannes van Boomen en de yn 1565 troch Jurien Balthasar getten klokken. De westgevel, oan de kant wêr’t de toer stie, is yn 1819 trijesidich sletten. De tsjerke stiet op in mei getten izeren stek en linebeammen omseame terp.

Tsjinoer de tsjerke binne op de strjitfluorring de perken foar it strjittekeatsen oanjûn. Dêr stiet ek kafee De Gekroonde Roskam út 1861, dat in gevel hat mei in oerstekkende ferdjipping dy’t op kolommen rêst. Dêrnjonken stiet in pân mei in ynswinkte halsgevel út 1739. De Wytmarsumer Feart makket in lus troch it midden fan it doarp en sa kaam de yn 1889 stichte en noch frij geve súvelfabryk – dy’t tsjinwurdich in oare bedriuwsbestimming hat – yn it frij kompakt boude en skildereftige sintrum terjochte. Dêr stiet ek de eardere smidterij.

Tekst: © NoordBoek - Peter Karstkarel • Foto: © FrieslandWonderland

Webshop

Mogelijk hebben de volgende producten uit onze webshop ook uw interesse. Deze producten worden u aangeboden in samenwerking met diverse uitgeverijen, erfgoedinstellingen en fotografen.

Gemeente Wonseradeel in de atlas van Eekhoff

Gemeente Wonseradeel in de atlas van Eekhoff

Wonseradeel in de atlas van Schotanus

Wonseradeel in de atlas van Schotanus